فصل ششم : عيادت بيماران
6/1 - تشويق به عيادت
254 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
عيادت ، سنت است .⁽³⁶⁵⁾
255 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
گرسنه را غذا بدهيد، به عيادت بيماران برويد و اسيران را آزاد كنيد.⁽³⁶⁶⁾
256 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
- از سفارش هاى ايشان به امام على (عليه السلام ) -: اى على !... (حتى اگر شده ) يك فرسخ برو و بيمارى را عيادت كن .⁽³⁶⁷⁾
257 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
بيماران را عيادت كنيد و براى تشييع جنازه ، همراه شويد كه شما را به ياد آخرت مى اندازد.⁽³⁶⁸⁾
258 - تاريخ دمشق :
- به نقل از ابن عمر -: پيامبر خدا، هنگامى كه نماز صبح را با مردم مى خواند، رو به آنان مى كرد و مى فرمود: ((آيا در ميان شما كسى بيمار شده است تا به عيادت او بروم ؟)).
اگر مى گفتند: نه ، مى فرمود: ((آيا جنازه اى هست تا براى تشييع آن حاضر شوم ؟)).⁽³⁶⁹⁾
259 - امام على (عليه السلام ):
پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم )، يهودى اى را به هنگام بيمارى اش ‍ عيادت كرد.⁽³⁷⁰⁾
260 - امام على (عليه السلام ):
در حكمت هاى منسوب به ايشان : - بيمار را عيادت كنند و تن درست را ديدار.⁽³⁷¹⁾
261 - امام على (عليه السلام ):
عيادت بيمار، يكى از پسنديده ترين كارهاى نيك است .^(372)(373)
262 - امام صادق (عليه السلام ):
بر شما باد پاك دامنى و تلاش در انجام دادن وظايف دينى ! در تشييع جنازه ، حاضر شويد و به عيادت بيماران برويد.⁽³⁷⁴⁾
263 - حلية الاءولياء:
- به نقل از وهب بن منبه -: موسى (عليه السلام ) گفت : پروردگارا! كدام بنده ات در پيشگاه تو محبوب تر است ؟
فرمود: ((كسانى كه بيماران را عيادت مى كنند، به مادران داغدار، تسليت مى گويند و مردگان را تشييع مى كنند)).⁽³⁷⁵⁾
6/2 - پاداش عيادت
264 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
عيادت بيمار، پاداشى بزرگ تر از تشييع جنازه دارد.⁽³⁷⁶⁾
265 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
گام هايى كه عيادت كننده بيمار از خانه خود تا نزد او برمى دارد، در باغ هاى بهشت برداشته شود.⁽³⁷⁷⁾
266 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
هر كس به عيادت بيمارى برود، (تا در راه است ،) پيوسته به درون رحمت ، گام مى گذارد و چون (نزد او) بنشيند، به تمامى در رحمت ، غوطه ور مى شود.⁽³⁷⁸⁾.⁽³⁷⁹⁾
267 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
عيادت كننده بيمار، در راه بهشت گام مى نهد⁽³⁸⁰⁾.⁽³⁸¹⁾
268 - صحيح مسلم :
- به نقل از ثوبان (وابسته پيامبر خدا) -: پيامبر خدا فرمود: ((هر كس به عيادت بيمارى برود، در "خرفه "⁽³⁸²⁾ بهشت است )). پرسيدند: خرفه بهشت چيست ؟
فرمود: ((چيدن ميوه هايش )).⁽³⁸³⁾
269 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
هر كس بيمارى را عيادت كند، منادى اى از آسمان او را مى خواند: ((اى فلانى ! خوش باش ، و گام برداشتنت به پاداش بهشت ، گوارايت باد!)).⁽³⁸⁴⁾
270 - مسند ابن حنبل :
- به نقل از ابو فاخته ، از امام على (عليه السلام ) -: از پيامبر خدا شنيدم كه مى فرمود: ((هيچ مسلمانى ، مسلمان ديگر را عيادت نكند، مگر اين كه از پگاه تا شامگاه ، هفتاد هزار فرشته بر او درود فرستند و خداوند، براى او "خريفى " در بهشت قرار مى دهد)).
پرسيدم : اى امير مؤ منان ! مقصود از ((خريف )) چيست ؟
فرمود: ((نهرى كه نخل را سيراب كند)).⁽³⁸⁵⁾
271 - امام على (عليه السلام ):
براى شستن تن ، بهشت را ضمانت مى كنم :... مردى كه به عيادت بيمارى روانه شود و بميرد، براى او بهشت است .⁽³⁸⁶⁾
272 - امام باقر (عليه السلام ):
در مناجات هاى موسى (عليه السلام ) با پروردگار خويش آمده است كه پرسيد، پروردگارا!پاداش عيادت بيمار به چه مرتبه اى رسيده است ؟
خداوند (عزوجل ) فرمود: ((فرشته اى را با او مى گمارم كه تا رستاخيز، وى را در قبرش عيادت كند)).⁽³⁸⁷⁾
273 - امام صادق (عليه السلام ):
هر مؤ منى كه مؤ منى ديگر را در هنگام بيمارى اش براى خداوند (عزوجل ) عيادت كند، خداوند، فرشته اى از فرشتگان عيادت كننده را با او مى گمارد كه در قبرش از وى عيادت نمايد و تا روز قيامت براى وى آمرزش ‍ بطلبد.⁽³⁸⁸⁾
274 - امام صادق (عليه السلام ):
هر مؤ منى كه مؤ من بيمار ديگرى را در زمان بيمارى اش به هنگام صبح عيادت كند، هفتاد هزار فرشته ، او را همراهى كنند و چون (در نزد او) بنشيند، رحمت ، او را در ميان مى گيرد و فرشتگان براى او از خداوند (عزوجل ) آمرزش طلبند تا زمانى كه شامگاه فرا رسد؛ و اگر هم او را شامگاهان عيادت كند، او را پاداشى همانند باشد تا زمانى كه شب را به صبح برساند.⁽³⁸⁹⁾
275 - امام صادق (عليه السلام ):
هر كس بيمارى از مسلمانان را عيادت كند، خداوند براى هميشه ، هفتاد هزار فرشته را با او مى گمارد كه به خانه او در آن تا روز قيامت تسبيح و تقديس خداوند و ((لا اله الا الله )) و ((الله اكبر)) مى گويند و نيمى از نماز آنان براى عيادت كننده بيمار است .⁽³⁹⁰⁾
276 - الكافى :
- به نقل از عبدالله بن سنان ، از امام صادق (عليه السلام ) -: ((بايسته است بيمار شما، برادران خويش را از بيمارى خود، آگاه سازد تا آنان ، به عيادت وى بروند و هم او به سبب كار آنان ، پاداشى يابد و هم آنان ، در برابر آنچه براى او كرده اند، پاداش بگيرند)).
در اين هنگام گفته شد: آرى . (مى فهميم كه ) آنان با رفتن به عيادت بيمار، پاداش مى گيرند؛ اما او چگونه به سبب كار آنان ، پاداش مى يابد؟
فرمود: ((به اين سبب كه واسطه كسب حسنات از سوى آنان شده است ، به سبب آنان پاداش مى يابد و بدين واسطه ، براى او ده حسنه نوشته مى شود، ده مرتبه مقامش بالاتر برده مى شود و بدين وسيله ، ده گناه از او محو مى گردد)).⁽³⁹¹⁾
6/3 - آداب عيادت
الف - عيادت ، پس از سه روز
277 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
بيمار عيادت نشود، مگر پس از سه روز.⁽³⁹²⁾
ب - عيادت كسى كه به عيادتت نيامده است
278 - امام على (عليه السلام ):
به عيادت كسى كه به عيادتت نيامده برو، و به كسى كه به تو هديه اى نداده هديه بده .⁽³⁹³⁾
ج - هديه دادن به بيمار
279 - الكافى :
- به نقل از يكى از وابستگان امام صادق (عليه السلام ) -: يكى از وابستگان امام صادق (عليه السلام ) بيمار شد و ما كه شمارى از وابستگان او بوديم ، روانه عيادت آن بيمار شديم . در ميانه راه ، امام صادق (عليه السلام ) با ما رويارو شد و پرسيد: ((آهنگ كجا داريد؟)).
گفتيم : آهنگ فلان كس داريم تا از او عيادت كنيم .
فرمود: ((بايستيد)).
ما ايستاديم . پس فرمود: (( آيا سيب ، به ، يا قطعه اى عود به همراه داريد؟)).
گفتيم : هيچ يك از اين چيزها را همراه نداريم .
فرمود: ((آيا نمى دانيد كه بيمار از آنچه نزد وى مى برند، احساس آرامش ‍ مى كند؟)).⁽³⁹⁴⁾
د - مهربانى با بيمار
280 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
چون كسى از شما بر بيمارى وارد شود، با او دست بدهيد، دست خويش ‍ بر پيشانى وى نهد، احوالپرسى كند، آرزوى درازتر شدن عمر وى نمايد و از او بخواهد برايش دعا كند؛ چرا كه دعاى بيمار، به سان دعاى فرشتگان است .⁽³⁹⁵⁾
281 - سنن الترمذى :
- به نقل از ابوامامه -: پيامبر خدا فرمود: ((كامل شدن عيادت بيمار، به آن است كه هر يك از شما، دست خويش را بر پيشانى بيمار بگذارد)) يا فرمود: ((بر روى دست وى بگذارد و از حال او بپرسد)).⁽³⁹⁶⁾
ه - دعا براى بيمار
282 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
چون بر بيمار درآمديد، براى وى ، آرزوى عمر دراز كنيد؛ چه ، اين (دعا) چيزى (از اجل او) را دفع نمى كند، اما مايه خرسندى وى مى شود.⁽³⁹⁷⁾
283 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
- در دعاى خود به هنگام عيادت يك بيمار -: خداوندا!او را بر دردش ‍ پاداش ده ، و او را تا پايان عمرش عافيت عطا كن .⁽³⁹⁸⁾
284 - السنن الكبرى :
- به نقل از ابن عباس -: پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) هنگامى كه به عيادت بيمارى مى رفت ، بالاى سر او مى نشست و سپس ، هفت بار مى گفت : ((از خداوند بزرگ ، پروردگار عرش عظيم ، مسئلت دارم كه شفايت دهد)). پس اگر هنوز اجل آن شخص فرا نرسيده بود، از آن بيمارى شفا مى يافت .⁽³⁹⁹⁾
285 - صحيح البخارى :
- به نقل از عايشه -: پيامبر خدا، چون نزد بيمارى مى رفت يا بيمارى را نزد وى مى آوردند، مى گفت : ((درد را ببر، اى پروردگار مردمان ! شفا ده كه تو خود، شفا دهنده اى . شفايى جز شفاى تو نيست . شفايى (ده ) كه (چون بيايد) هيچ بيمارى اى بر جاى نگذارد)).⁽⁴⁰⁰⁾
286 - صحيح مسلم :
- به نقل از ابو سعيد خدرى -: جبرئيل ، نزد پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) آمد و گفت : اى محمد! آيا بيمار شده اى ؟ فرمود: ((آرى )).
گفت : به نام خدا، تو را از هر آنچه آزارت دهد، از شر هر كس و يا هر چشم حسود، به پناه خداوند در مى آورم . خداوند، شفايت دهد. به نام خدا، بر تو تعويذ مى نهم .⁽⁴⁰¹⁾
و - التماس دعا از بيمار
287 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
چون بر بيمارى وارد شدى ، از او بخواه برايت دعا كند؛ چرا كه دعاى او، به سان دعاى فرشتگان است .⁽⁴⁰²⁾
288 - امام صادق (عليه السلام ):
هر كس بيمارى را براى خدا عيادت كند، آن بيمار براى عيادت كننده ، از خداوند چيزى نخواهد مگر آن كه خداوند دعايش را استجابت كند.⁽⁴⁰³⁾
همچنين ، ر. ك : ص 124 ح 280
ز - نخوردن چيزى نزد بيمار
289 - امام على (عليه السلام ):
پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم )، از اين كه عيادت كننده نزد بيمار چيزى خورد، نهى فرمود، مبادا كه خداوند، پاداش او را از ميان ببرد.⁽⁴⁰⁴⁾
ح - كم نشستن نزد بيمار
290 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
پر پاداش ترين عيادت ، سبك ترين آن است .⁽⁴⁰⁵⁾
291 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
عيادت به اندازه زمان يك بار فشردن پستان شتر، مناسب است .⁽⁴⁰⁶⁾
292 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
پر پاداش ترين عيادت ، (عيادت همراه با) زود برخاستن از نزد بيمار است .⁽⁴⁰⁷⁾
293 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
بهترين عيادت ، سبك ترين آن است .⁽⁴⁰⁸⁾
294 - امام صادق (عليه السلام ):
در عيادت ، آن كس از شما بيشترين پاداش را مى برد كه كمتر از همه بنشيند.⁽⁴⁰⁹⁾
295 - امام على (عليه السلام ):
پر پاداش ترين عيادت كنندگان نزد خداوند (عزوجل )، كسى است كه چون برادر خويش را عيادت كند سبك بنشيند، مگر آن كه بيمار، خود نشستن نزد وى را دوست داشته باشد، آن را بخواهد و از وى خواستار آن شود.⁽⁴¹⁰⁾
ط - يك روز در ميان ، عيادت كردن
296 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
يك روز در ميان ، عيادت كنيد.⁽⁴¹¹⁾
297 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
يك روز در ميان و دو روز در ميان ، عيادت كنيد، مگر آن كه بيمار، شكست خورده بيمارى خويش (و حال او وخيم ) باشد.⁽⁴¹²⁾
298 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
يك روز در ميان ، عيادت كنيد و اگر بيمارى بيهوش شده باشد، تا زمان به هوش آمدنش .⁽⁴¹³⁾
299 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
يك روز در ميان ، عيادت كنيد و سه روز در ميان ، عيادت كنيد. بهترين عيادت ها، سبك ترين آنهاست ، مگر آن كه (حالش وخيم ) باشد، كه در اين صورت ، او را عيادت نكنند.⁽⁴¹⁴⁾
300 - امام صادق (عليه السلام ):
در كمتر از سه روز، عيادتى نيست و آن گاه كه عيادت لازم شود، يك روز در ميان باشد. اگر هم بيمارى به درازا انجامد، بيمار به كسانش واگذارده مى شود.⁽⁴¹⁵⁾
301 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
عيادت بيمار در روز نخست ، واجب است و پس از آن ، دل بخواه .⁽⁴¹⁶⁾
6/4 - بيمارانى كه بر عيادت آنان تاءكيد شده است
الف - مؤ من
302 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
مؤ من بر مؤ من ، هفت حق دارد كه خداوند (عزوجل )، آنها را بر او واجب ساخته است :... و يكى آن كه او را در بيمارى اش عيادت كند.⁽⁴¹⁷⁾
303 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
حق مسلمان بر مسلمان ، پنج چيز است : پاسخ دادن سلام ، عيادت بيمار و...⁽⁴¹⁸⁾
304 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
خداوند (عزوجل )، در روز قيامت ، بنده اى از بندگان خويش را نكوهش ‍ مى كند و مى گويد: ((بنده من ! چه چيز تو را از اين ، بازداشت كه چون بيمار شدم ، عيادتم كنى ؟)).
بنده مى گويد: ((سبحان الله ! تو پروردگار بندگانى كه نه دردى بر تو عارض ‍ مى شود و نه بيمار مى شوى .
خداوند مى گويد: ((برادر مؤ منت ، بيمار شد و او را عيادت نكردى . به عزت و جلالم سوگند، اگر او را عيادت كرده بودى ، مرا نزد او مى يافتى و پس از آن ، خود، عهده دار حاجت هايم مى شدم و آنها را برايت بر مى آوردم ؛ و اين همه از كرامت بنده مؤ من من است و من ، خداى بخشاينده مهربانم )).⁽⁴¹⁹⁾
305 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
- در گفتگو با خداوند (در حديث قدسى ) -: خداوند فرمود: ((اى آدمى زاده ! بيمار شدم و مرا عيادت نكردى . اى آدمى زاده ! تشنه شدم و سيرابم نساختى ؟)).
گفتم : پروردگارا! آيا تو بيمار مى شوى ؟!

فرمود: ((بنده اى از بندگانم از همه آنها كه بر روى زمين اند، بيمار مى شود و او را عيادت نمى كنند. اگر كسى او را عيادت مى كرد، عيادتش براى من مى بود؛ و بنده ام در زمين تشنه مى شود و او را آبى نمى دهند. اگر كسى او را آبى مى رساند، آب دادن به او (همانند) آب به من بود)).⁽⁴²⁰⁾
ب - بنى هاشم
306 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
عيادت بنى هاشم ، واجب است و زيارت آنان ، مستحب .⁽⁴²¹⁾
ج - خاندان
307 - امام على (عليه السلام ):
- در توصيه هاى ايشان به فرزندش امام حسن (عليه السلام ) -: خاندانت را گرامى بدار، كه آنان ، بال و پرتواند كه با آنها پرواز مى كنى ... و به عيادت بيمارانشان برو.⁽⁴²²⁾
د - بينوايان
308 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
- خطاب به ابوذر -: با بينوايان ، همنشين شو و چون بيمار شوند، عيادتشان كن .⁽⁴²³⁾
309 - سنن النسائى :
- به نقل از ابوامامه بن حنيف -: پيامبر خدا، بينوايان را عيادت مى كرد و از حال آنان مى پرسيد. ⁽⁴²⁴⁾
6/5 - بيمارانى كه نبايد عيادت شوند
310 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
سه طايفه عيادت نشوند: گرفتار دندان درد، گرفتار چشم درد، آن كه در بدن ، دملى دارد. ⁽⁴²⁵⁾
311 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
شرابخوار، چون بيمار شود او را عيادت نكنند.⁽⁴²⁶⁾
6/6 - آنچه روياروى بيمار نبايد انجام داد
312 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
اگر كسى از شما، برادر خويش را گرفتار بلايى ببيند، خداوند (عزوجل ) را (بر سلامت خويش ) بستايد، و البته اين حمد گفتن را به گوش بيمار نرساند. ⁽⁴²⁷⁾
313 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
گرفتار شدگان به بلا را كمتر تماشا كنيد و بر آنان ، وارد نشويد و چون با آنان برخورد كرديد، راه رفتن خويش را تندتر كنيد تا آنچه بدانان رسيده است ، به شما نيز نرسد.⁽⁴²⁸⁾
314 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
به جذاميان ، نگاه پيوسته ميفكنيد.⁽⁴²⁹⁾
315 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
به گرفتار شدگان بلا و جذاميان ، نگاه پيوسته ميفكنيد؛ چه ، اين كار، آنان را اندوهگين مى كند. ⁽⁴³⁰⁾