{دکتر طاهره یزدانی}تومورهای مغزی یک گروه از سرطان های گوناگون هستند که از سلول های مختلف سیستمعصبی مرکزی منشاء می گیرندیا از سرطان های سایر بافت ها یه مغز گسترش یافته اند . اغلب تومورهایی که از بافت های خود مغز نشات می گیرند،به قسمت های دیگر بدن گسترش پیدا نمی کنند.

به تمام موارد رشد سلولی بیش از حد در مغز تومور گفته می شود .لزوما تمام تومور های مغزی ،سرطانی و بدخیم نیستند.تومورهای بدخیم با سرعت زیاد رشد می کنندو گسترش می یابند.مانند تمام سلول های بدن ،سلول های تومور ایجاد شده برای بقا به خون و مواد غذایی نیاز دارند.این تومورها به خشوش در مغز یک مشکل اساسی هستند زیرا رشد و تکثیر سلول های توموری در فضای بسته و جمجمه می تواند باعث افزایش فشار داخل مغز یا اختلال در عملکرد ساختار های حیاتی آن شود.

تومورهای خوش خیم باسرعت رشد نمی کنند و این تفاوت های اصلی بین تومورهای خوش خیم و بد خیم است. تومومرهای بدخیم می توانند به بافت مغز حمله و به سرعت رشد کنند. یک تومور خوش خیم ،کم خطرتر از تومور بدخیم است اما تومور خوش خیم هم می تواند مشکلات زیادی در مغز ایجاد کند ولی این مشکلات با سرعت کمتری پیشرفت می کنند .گاهی مردم گشاد شدگی های عروقی مغز (آنوریسم)را با تومور مغزی اشتباه می گیرند درحالی که آنوریسم ها ،بخش هایی در شریان ها یا ورید های مغزی هستند که به طور غیر طبیعی ضعیف هستند و به شکل یک بالن در امده اند. آنوریسم ها تا زمانی که با نشت خون به بافت مغزی اطراف همراه نشوند،علامت دار نیستند ولی متاسفانه در صورت ایجاد علامت می توانند علایمی شبیه تومورهای مغزی ایجاد کنند.

تومورهای اولیه مغزی

مغز از بافت های متنوعی ساخته شده است و توموری که از هر یک از این سلول ها منشا بگیرد به عنوان «تومور اولیه مغزی»شناخته می شود .سرطان ها وقتی ایجاد میشوند که یک نوع سلول ،تغییر شکل و خصوصیات طبیعی خود را از دست بدهد . هنگامی که این تغییر بوجود بیاید،سلول ها در مکان های غیر معمول رشد می کنند و تکثیر می شوند با رشد این سلول ها ی غیر طبیعی توده سلولی به تومور تبدیل می شود .شایع ترین تومورهای اولیه مغزی «گلیوما»،«مننژیوما»،«آدنوم های هیپو فیز»،«شوآنوما»،«لنفوم اولیه مغزی»و تومورهای«نورواکتودرمال اولیه»(مدولوبلاستوما)هستند.

«گلیوما»یک عنوان کلی است که زیر گروه های دارد،«آستروسایتوما»،«الیگودندروگلیوما»،«اپاندیموما»و«پاپیلومای شبکه عنکبوتیه».

این تومور ها براساس نوع سلولی که منشا گرفته اند،نام گذاری شده اند.

تومورهای مغزی متاستاتیک

تومورهای مغزی متاستاتیک از سلول های سرطانی از جای دیگریدر بدن که از طریق جریان خون به بدن گسترش یافته اند ،بوجود آمده اند.شایع ترین سرطان هایی که به مغز گسترش می یابند، از ریه، پستان و کلیه و ملونومای بدخیم(یک نوع سرطان پوست)منشا می گیرند.وقتی سلول های سرطانی وارد جریان خون یا جریان لنف شوند،این سلول ها سرانجام به بافت مغزی میرسند وآن را نیز درگیر می کنند.تومورهای متاستاتیک مغزی از تومورهای اولیه شایع تر هستند.

بعضی از علایم این تومورها عبارتند از:

سردرد

بیش از 50درصد بیماران مبتلا یه توموراین علامت را دارند.شدت سردرد متغیر و از زمانی به زمان دیگر متفاوت است.دربسیاری از ازموارد این سردردها بامسکن های معمولی بهبود می یابند.

در اغلب موارد،سر درد ها صبح هنگام شدید هستند و می توانند با استفراغ همراه شوند.معمولا پس از استفراغ سردرد کاهش می یابد.

نکته بسیار مهم

مطالب فوق به این معنا نیست که هر سردردی تومورال است .زیرا می توان گفت تقریبا 2 درصد سردردها در اثر تومور پدید می ایند.گرچه با توجه به شیوع سردرد،این درصد میتواند قابل توجه باشد اما نشان دهنده این است که اغلب سردردها خوش خیم هستند.

افزایش تدریجی شدت و مدت سردرد ،بیشتر شدن تعداد حمله ها به خصوص در سردردهای صبحگاهی و وقوع سردرد هنگام خواب. به خصوص اگر باسایر علایم مثل تشنج و ... همراه باشد،نیاز به انجام بررسی های تشخیصی بیشتر را نشان می دهد.

تشنج ها

انواع مختلفی از تشنج را می توان با تومورهای مغزی مشاهده کرد.

تشنج هایی که اخیرا به وجود آمده اند و منشا مشخصی ندارد،به خصوص اگر در سنین بالاتر از40 سالگی یا با سایر علایم مثل سردرد همراه باشند بسیار مهم هستند و قطعا لازم است بررسی های تشخیصی بیشتری انجام شود.

تغییرات خلق و خو

انواع مختلفی از تغییرات خلق و خو،منگی،اختلال حافظه و تغییرات شخصیتی در اثر تومورهای مغزی پدید می ایند.

اختلالات حرکتی

با توجه به محل درگیر ، انواع مختلفی از اختلال های حرکتی را می توان مشاهده کرد.از یک سو فرد کاملا سالم و بدون مشکل حرکتی است و در سمت مقابل ، فلج نیم یا کامل بدن را می توان دید. گاه تنها مشکل بیمار ضعف نسبی دست یا پاست. انجام بررسی های دقیق، امکان تشخیص و شناسایی تومورها را افزایش داده است در حالی که قبلا بسیاری از بیماران با تشخیص سکته مغزی تحت درمان قرار می گرفتند.

روش های درمانی

به طور کلی 3 روش درمانی برای درمان سرطان های مغزی استفادهمی شود: جراحی، پرتو درمانی و یمی درمانی.

جراحی:جراحی شایع ترین روش درمانی برای درمان تومورهای مغزی است .برای دستیابی به تومور ابتدا جراح قطعه ای از استخوان جمجمه را برمیدارد  تا به مغز برسد .این عمل را اصطلاحا«کرانیوتومی» می نامند. بعد از برداشتن بافت سرطانی قطعه برداشته شده در محل خود قرار می گیرد یا به جای آن از یک قطعه فلز استفاده می شود.جراح سعی می کند تا حد ممکن تمام بافت سرطانی را بردارد اما دقیقا معلوم نیست کل بافت سرطانی برداشته شده اشت یا نه زیرا به بعضی قسمت های بافت مغزی به گونه ای دست اندازی می کند که برای برداشتن آن نواحی باید بخشی از بافت مغزی را سالم برداشت.

پرتودرمانی:در این روش از اشعه های پر انرژی برای ایجاد صدمه به سلول های سرطانی و توقف رشد و تکثیر آنها استفاده می شود.این روش درمانی موضعی است و فقط ناحیه ای ککه تحت اشعه قرار گرفته ، تحت درمان قرار می گیرد. پرتوها می توانند از یک منبع خارجی یا از یک منبع داخلی (با استفاده از ابزار های کاشتنی در بدن نزدیک تومور)ساطح شوند.

شیمی درمانی:در این روش از داروهای خاصی برای کشتن سلول های سرطانی استفاده می شود . بیشتر داروهای ضد سرطانی با تزریق داخل وریدی یا عضلانی مورد استفاده قرار می گییرند اما بعضی از آنها خوراکی هستند.این روش درمانی،نوعی روش سیستمیک است. به این معنا که دارو از طریق جریان خون درتمام بدن پخش می شود ودر هر جایی از بدن که سلول های سرطانی وجود داشته باشد ، آنها را نابود می کند . استفاده از این روش به صورت دوره ای است و بعد از طی دوره درمان،یک دوره استراحت داده می شود و بعد یک دوره درمانی دیگر آغاز می شود.

عوارض جانبی  روش های درمانی

روش های درمانی مختلف به کار رفته در درمان سرطان ها عوارض جانبی هم دارند،زیرا در انواع این روش ها علاوه بر بافت سرطانی،در بعضی نواحی بافت سالم هم دچار آسیب می شود.نوع و وسعت عوارض جانبی براساس روش درمانی،مدت زمان استفاده و مقدار آن متفاوت است.

جراحی:عوارض جانبی جراحی به محل تومور و نوع آن بستگی دارد.اگر چه طی چند روز اول بعد از جراحی ،بیماران احساس ناخوشایندی دارند،اما درد با دارو قابل کنترل است. دوره بهبودی بعد از جراحی از فردی به فرد دیگر تفاوت دارد. گاهی بعد از جراحی مغز، اختلال های عصبی طولانی مدت ایجاد میشود.

شیمی درمانی:این روش معمولا سلول های سرطانی با سرعت تکثیر بالا را هدف قرار می دهد ولی داروها علاوه بر سلول های سرطانی ،سایر بافت های سالم بد ن را که سرعت تکثیر بالایی دارند(مانند سلول های خونی،سلول های پوشش دستگاه گوارش و سلولهای فولیکول مو)نیز تحت تاثیر قرار می دهند و گاهی عوارضی نظیر عفونت،خستگی،ریزش موی موقتی و زخم های دهانی ایجاد می کننداما همه این بیماران به تمام عوارض مبتلا نمی شوند و این وارض درمدت استراحت و بعد از قطع درمان از بین می روند.اما داروها و روش های درمانی خاصی وجوددارد که این علایم را کنترل می کنند و یا کاهش می دهند.از مهمترین عوارض جانبی بسیاری از داروهای شیمی درمانی ،کاهش سلولهای خونی است. ازآنجا که این داروها به شدت روی مغز استخوان که محل ساختن سلول های خونی است ،اثر میگذارند،باعث بروز عوارضی نظیر کم خونی،کاهش پلاکت(بیمار ممکن است به سادگی دچار خونریزی شود ودر صورت شدت آن به تزریق پلاکت نیاز داشته باشد)و کاهش سلول های دفاعی (بیمار ممکن است به عفونت ها حساستر باشد)شوند.

پرتودرمانی:شایع ترین عوارض جانبی این روش ،خستگی یا وتکنش های پوستی درمحل برخورد پرتو(به صورت بثورات پوستی و قرمزی)و کاهش فعالیت های گلبول سفید خونی است.این گلبول ها به بدن برای مقابله با عفونت ها کمک می کنند.بیشتر این عوارض قابل کنترل ودرمان و دربسیاری از موارد موقتی هستند.

طی درمان سرطان ،بیمار احساس کاهش اشتها می کند و غذا خوردن برایش مشکل است.سایر عوارض جانبی نظیر تهوع،استفراغ و زخم های دهانی نیز بروز می کنند.برای بعضی افراد نیز مزه غذاها تغییر می کنند.

تغذیه صحیح و مناسب به معنای دریافت کالری و پروئین کافی برای جلوگیری از کاهش وزن و حفظ توان بدن است.بیمارانی که طی درمان،خوب غذا می خورند،احساس بهتر و انرژی بیشتری دارند و توان مضاعفی برای تحمل عوارض جانبی روش های درمانی نشان می دهند.

 منبع مورد استفاده :هفته نامه زندگی مثبت شماره118