اقدامات ضروري

* از پزشك خانوادگي خود سوال كنيد كه هر چند وقت يك بار بايد از نظر فيزيوتراپي و اندام ويژه زنان معاينه شويد و آزمايش پاپ اسمير را بدهيد؟

* هر نوع خون ريزي، ترشح، تورم، توده يا هر نوع ناراحتي غير عادي و اختلالي در  كار طبيعي بدن مانند اسهال و يبوست طولاني را حتما به پزشك اطلاع دهيد.

* رابطه جنسي مطمئن و بي خطري داشته باشيد.

پستان ها

سلامت پستان ها، از جمله مواردي است كه شما مي توانيد آن را تحت كنترل داشته باشيد سلامت پستان ها با شناختن آنها آغاز مي شود و شما با اين كار، متوجه هر تغييري در آن ها بشويد هر ناراحتي يا مشكل پستاني الزاما سرطان نيست، ولي با مراجعه به پزشك و از نياز يا عدم نياز به درمان مطلع شويد. بسياري از زناني كه سرطان پستان خود را زود تشخيص داده و درمان كرده اند، اكنون زنده و سالم هستند.

با رعايت نكات زير مي توانيد از سلامت پستان هاي خود پاسباني كنيد:

* هر 2 سال يكبار در سنين بين 50 تا 69 سالگي ماموگرافي انجام شود اين زمان، براي زنان زير 50 سال يا بالاي 70 سال در استان ها و مناطق مختلف كشور متفاوت است. در مورد ضرر و زيان ماموگرافي حتما با پزشك خود مشورت كنيد.

* معاينه باليني پستان ها توسط بهداشتي- درماني آموزش ديده بايد حداقل هر 2 سال يك بار انجام شود.

* معاينه توسط خود فرد و گزارش هر نوع تغييري پيدا شده به پزشك ماموگرافي و معاينات باليني  پستان ها، مطمئن ترين روش هاي شناسايي زود هنگام سرطان پستان است، ولي معاينه منظم توسط خود بيمار نيز مي تواند به شناخت وضعيت غير طبيعي و تشخيص هر چه سريع تر هر گونه تغيير جديد منجر گردد.

حتي اگر توده اي هم در پستان خود پيدا كرديد، احتمال سرطاني نبودن آن خيلي بيش‌تر است. بالاي 85 درصد توده هاي يافت شده در پستان، خوش خيم يا غير سرطاني هستند ولي عقل حكم مي كند كه هر تغيير مشكوكي را به پزشك خود گزارش كنيد بار ديگر يادآور مي شويم امكان درمان سرطان پستان هر چه زودتر تشخيص داده شده و درمان شود، بيش تر است.

سرطان هاي كولون و ركتوم

كولون و ركتوم بخش هاي انتهايي روده ها هستند. كولون كه حدود 120 تا 150 سانتي مرت (4 تا 5 فوت) طول دارد، روده بزرگ نيز ناميده مي شود. ركتوم قسمت پاييني كولون با طول 12 تا 15 سانتي متر (5 تا 6 اينچ) است كه آن را به بيرون از بدن وصل مي كند.

تحقيقات نشان داده كه بين رژيم غذايي و سرطان رابطه اي وجود دارد مصرف متعادل سبزي و ميوه همراه با غذاي روزانه، ممكن است خطر ابتلا به سرطان كولون و ركتوم را كاهش دهد. فعاليت بدني منظم، حفظ وزن مناسب و عدم مصرف دخانيات نيز به اين امر كمك مي كند.

علايم هشدار دهنده

بسياري از علايم سرطان كولون و ركتوم شبيه ساير ناراحتي هاي روده اي است. مثلا خون ريزي از مقعد، تغيير در عادات كار روده ها (يبوست يا اسهال ممتد)، دردهاي گنگ، كند و آزار دهنده شكم مي تواند در هر دو حالت بروز كند. بنابراين، گزارش سريع هر يك از اين علايم به پزشك بسيار اهميت دارد. اگر سن شما بالاي 50 سال است، از پزشك خود بخواهيد يك آزمايش غربالگري از نظر سرطان كولون و ركتوم براي شما بنويسد.

ريه ها

سرطان ريه در بيش  تر موارد قابل پيش گيري است. اكثر موارد آن از سيگار كشيدن حاصل مي شود.

سرطان ريه در خانم ها به طرز ترسناكي افزايش يافته است. اگر شما سيگار مي كشيد، چاره كار ترك فوري آن است. هيچ گاه براي اين كار دير نيست. خطر بروز سرطان ريه با طول مدت استعمال دخانيات ارتباط مستقيم دارد. هر چه زودتر آن را ترك كنيد تا زودتر  هم پيشگيري كنيد. مصرف كننده هاي غير فعال دخانيات (دوديها دست دوم) نيز بار وجود عدم استعمال مستقيم در معرض خطر بيش تري قرار دارند.

از آن جا كه عده ي بيشتري از زنان به كارهايي كه در گذشته به مردا مربوط شد. اشتغال مي ورزند، اين گونه افراد بايد مراقب خطرات موجود محل كار نيز باشند. افرادي كه در تماس با آرسنيك، آزبست، نيكل، فرآورده هاي نفتي، تركيبات كروم، دود زغال سنگ، بيس كلرومتيل اتر، گاز خردل و پرتوها قرار دارند، همگي در معرض خطر ابتلاي بيشتري به سرطان ريه هستند. سيگار كشيدن همين خطرات را نيز به مراتب افزايش مي‌دهد.

موفقيت در درمان سرطان ريه به نوع تومور و درجه بيش رفت آن در زمان تشخيص اوليه بستگي دارد، اما به طور كلي، سرطان ريه به آساني درمان نمي شود و بايستي پيشگيري از آن را هدف قرار دهيم.

علايم هشدار دهنده

در اكثر مواقع، نخستين نشانه  بيماري سرفه مزمن است كه مي تواند به خلط خوني منجر شود ممكن است مقدار بلغم (موكوس) خروجي از ريه ها نيز افزايش يابد، اما تب و درد سينه به ندرت ديده مي شود.

گردن رحم

سرطان گردن رحم با تست پاپ اسمير تشخيص داده مي شود. با اين روش ساده، حتي تغييرات سلولي گردن رحم پيش از سرطاني شدن نيز شناسايي مي شود.

همه زناني كه فعاليت جنسي داشته اند بايد تست پاپ اسمير بشوند در مورد زمان انجام تست پاپ با پزشك خود مشورت كنيد. انجام منظم تست پاپ هر 1 تا 3 سال يكبار (براساس دستورالعمل هاي غربالگري استان و منطقه مربوطه) ضروري است.

دستورالعمل تست پاپ اسمير

پزشك شما چند سلول از سطح گردن رحم برمي دارد در زير ميكروسكوپ، سلول هاي مشكوك قابل مشاهده هستند. سلول هاي پيش سرطاني، قبل از آن كه فرصت تبديل به سرطاني شدن را داشته باشند، با يك عمل كوچك برداشته مي شوند. حتي سرطان گردن رحم نيز در مراحل اوليه خود تقريبا هميشه قابل درمان است.

زناني كه با افراد متعدد رابطه جنسي داشته اند يا آنهايي كه فعاليت جنسي خود را از سنين پايين شروع كرده اند، نسبت به زناني كه فعاليت جنسي نداشته يا فقط با يك نفر رابطه جنسي دارند، بيش تر در معرض ابتلا به سرطان گردن رحم قرار دارند. روش هاي جلوگيري مسدود كننده مانند كاندوم ديافراگم مي توانند خطر ابتلا به سرطان گردن رحم را كاهش دهند. هم چنين واكسيناسيون بر عليه ويروس پاپيلوماي انساني در جهت پيش گيري سرطان فوق انجام مي گيرد.

سرطان رحم آندومتر

سرطان آندومتر يا پوشش دروني رحم به ندرت قبل از سنين يائسگي اتفاق مي افتد، اگر خون ريزي غير طبيعي قبل از شروع يائسگي يا پس از آن اتفاق بيافتد، نبايد آن را به عنوان جزيي از تغييرات طبيعي زندگي تلقي نمود. در چنين حالتي، فوري به پزشك خود مراجعه كنيد و از آن جايي كه معمولاً تست پاپ هم به تشخيص سرطان آندومتر كمكي نمي كند انجام مايعنات زنان منظم از اهميت خاضي برخوردار است.

سرطان تخمدان

سرطان تخمدان پنجمين سرطان شايع در زنان است. اين سرطان اغلب پس از يائسگي اتفاق مي افتد، ولي ممكن است در زمان جوان تر نيز بروز كند كساني كه داراي سابقه سرطان تخمدان در خانواده خود هستند در معرض خطر بيش تري قرار دارند درمان در مراحل اوليه بيماري موثرتر است. داشتن معاينات زنانه منظم، مي تواند در حفظ سلامتي شما موثر باشد.

علايم هشدار دهنده

تشخيص سرطان تخمدان دشوار است. علايم زودرس آن شامل اتساع مهم ولي مداوم شكم ناراحتي، تجمع گاز، درد شكم يا درد قسمت پايين كمر مي باشد. البته تورم شكم و خون ريزي واژينال به طور غير عادي از علايم ديرس آن محسوب ميشوند.

سرطان پوست

سرطان پوست شايع ترين نوع سرطان است. اين سرطان معمولاً در اثر تابش بيش از اندازه نور خورشيد به پوست ايجاد مي شود. سه نوع سرطان پوست وجود دارد: سرطان سلول پايه، سرطان سلول سنگفرشي و سرطان نادر ملانوما بدخيم. افرادي كه پوست روشن دارند، بيش تر از سايرين در برابر اين سرطان آسيب پذير هستند و بايستي مراقبت  ويژه اي به عمل آورند. بهترين پيشگيري، پرهيز از تماس با نور خورشيد است. اگر در فضاي آزاد كار مي كنيد، سعي كنيد بدن خود را هر چه بيش تر بپوشانيد و از كلاه با لبه هاي پهن استفاده كنيد. اگر پرهيز از نور خورشيد امكان پذير نيست با استفاده از ضد آفتاب هاي با درجه محافظت (SPF) 15 يا بالاتر و آنهايي كه هر دو نوع اشعه UVA و UVB را مسدود مي كنند، از پوست خود محافظت نماييد.

علايم هشدار دهنده

سرطان هاي سلول هاي پايه و سنگ فرشي عموما يا به صورت يك گروه مومي و مرواريدي رنگ پريده ظاهر مي شوند كه نهايتا بزرگ تر شده و شروع به پوسته ريزي مي كنند و يا به صورت يك لكه قرمز پوسته دار با حدود مشخص در مي آيد از طرف ديگر، ملانوما اغلب به صورت يك برجستگي خال مانند ظاهر شده و ممكن است خارش‌دار باشد يا خونريزي كند. اين خال معمولاً به رنگ قهوه اي تيره با نقاطي به رنگ‌هاي سفيد، صورتي، آبي يا خاكستري مي باشد. اين خال ممكن است تغيير شكل داده و بزرگ تر شود، يا حتي تغيير رنگ دهد بلافاصله به پزشك خود مراجعه كنيد.

چند توصيه مفيد

جامعه سرطان كانادا توصيه مي كند كه در صورت مشاهده هر گونه تغيير در وضع سلامت طبيعي خود به پزشك مراجعه كنيد. مراجعه ي سريع به پزشك، امكان بررسي و تشخيص زودرس را فراهم مي سازد. در صورت نياز، تومور سرطاني هم قبل از آن كه بزرگ شده يا گسترش پيدا كند، برداشته مي شود و شانس بهبود به مراتب افزايش ميِ‌يابد.

درمان سرطان ها

امروزه انتخاب هاي متعددي از قبيل جراحي، شيمي درماني (استفاده از داروهاي ضد سرطان)، پرتو درماني (بمباران سلول هاي سرطاني با (اشعه كه سبب مرگ سلولي شده و با كمترين آسيب به نواحي اطراف همراه است) يا تركيبي از آنها در دسترس هستند. هم شيمي درماني و هم پرتو درماني بدون بستري شد بيمار نيز قابل انجام است. پيش بيني قطعي نحوه درمان بيمار امكان پذير نيست، ولي پزشك معمولاً بيمار را در انتخاب روش درمان براي دست يابي به بهترين نتيجه، مشاركت مي دهد.

پيش گيري

عبارت معروف «پيشگيري بهتر از درمان است» نه تنها در مورد سرطان هم صدق مي كند، اما بايد از آن فراتر هم رفت و اعلام كرد كه هر چه زودتر بيماري شناسايي شود، شانس بهبود هم افزايش مي يابد.

* بدن خود را بشناسيد.

* علايم هشدار دهنده را جدي بگيريد.

* روش زندگي سالمي را دنبال كنيد.

هفت قدم به سوي تندرستي

تحقيقات نشان مي دهد كه بعضي از سرطان ها قابل پيشگيري هستند براي كاهش خطر ابتلا به سرطان، اقدامات زير را انجام دهيد:

1- سيگار نكشيد و از دود دست دوم دخانيات دوري كنيد.

2- روزانه 5 تا 10 سروينگ ميوه و سبزي مصرف كنيد (سروينگ به مقادير معادل يك سيب متوسط از ميوه يا سبزي اطلاق مي گردد) غذاهاي پرفيبر و كم چربي بخوريد و مشروبات الكلي مصرف نكنيد.

3- فعاليت فيزيكي منظم داشته باشيد، اين امر به حفظ وزن طبيعي شما نيز كمك خواهد كرد.

4- خود و خانواده خود را در برابر آفتاب محافظت كنيد. تماس با نور خورشيد در بين ساعات 11 صبح تا 4 بعداز ظهر را به حداقل كاهش دهيد. پوست خود را به صورت منظم بررسي كرده و هر گونه تغيير جديد را به پزشك خود كنيد.

5- از دستورالعمل هاي غربالگري سرطان پيروي كنيد. براي زنان، در مورد ماموگرافي، تست پاپ اسمير و معاينه پستان توسط پرسنل پزشكي توضيح داده شود. در مورد مردان، معاينات مربوط به سرطا بيضه و غربالگري از نظر پروستات توسط كادر پزشكي مطرح شود. در ارتباط با سرطان هاي كولون و ركتوم نيز بايد به هر دو جنس اطلاعات داده شود.

6- در صورت مشاهده هر نوع تغيير در وضع سلامتي طبيعي، به پزشك يا دندان پزشك خود مراجعه كنيد.

7- دستورالعمل هاي بهداشتي و ايمني را هم در منزل و هم در محل كار رعايت نماييد و احتياط هاي لازم را به هنگام تماس با مواد خطرناك (استفاده نگهداري دفع) رعايت كنيد.

ترجمه و تنظيم مهين دخت صيادي نيا، كارشناس پرستاري بخش شيمي درماني مركز آيت الله طالقاني

منبع مورد استفاده: نشريه دانستني هاي سرطان- سال 8- شماره 21 تلفن: 22056843