راهنماي بيماران درباره

پرتودرماني

 (راديوتراپي)

ارسال رايگان بروشور به مراكز  راديوتراپي انكولوژي

 در سراسر كشور

تهران - صندوق پستي 639/14145

www.oncoinfo.ir

Email: info@oncoinfo.ir

اين بروشور با نيت خير تهيه شده و جنبه اطلاع رساني دارد. توصيه مي‌شود حتماً با پزشك معالج خود مشورت نمائيد.

1- پرتو درماني چيست؟

پرتو درماني (راديوتراپي) استفاده دقيق از اشعه براي درمان كانسر است. پرتو درماني اكثر بيماران توسط اشعه با انرژي زياد و معمولاً بوسيله اشعه ايكس يا گاما انجام مي‌شود. به اين ترتيب دستگاههاي پرتودرماني مقدار (دُز) مشخصي از اشعه را تنها به ناحيه‌اي از بدن مي‌تابانند كه هدف درمان را تشكيل ميدهد.

2- پرتو درماني چگونه عمل مي‌كند؟

دُز بالاي اشعه موجب صدمه و تخريب سلولهاي غيرطبيعي شده و به اين ترتيب رشد معمولي و تقسيم سلولي را متوقف مي‌سازد. سلولهاي غير طبيعي از اين صدمه آسيب ديده و ترميم نميشوند. در حاليكه سلولهاي طبيعي بدن كه آنها نيز تحت تأثير صدمات ناشي از اشعه قرار مي‌گيرند معمولاً  بهبود يافته وبسرعت ترميم ميشوند. بنابراين هر نوع عارضه جانبي كه در مدت پرتو درماني ايجاد شود معمولاً موقتي بوده و بعد از مدتي از بين خواهد رفت.

3- فوايد پرتو درماني چيست؟

هدف از پرتودرماني تخريب سلولهاي بدخيم همراه با كمترين آسيب به سلولهاي طبيعي بدن است. از اشعه براي درمان انواع مختلف كانسر تقريباً در تمام قسمتهاي بدن مي‌توان استفاده كرد. درمان قطعي (راديكال)، شانس استفاده از مزاياي طولاني مدت درمان را به بيماران ميدهد. در بعضي از موارد پرتو درماني به تنهايي براي مبارزه با سلولهاي بدخيم كافي بوده. و در بعضي موارد نيز ممكن است با ساير روشهاي درماني همراه باشد. همچنين در مواردي مي‌توان از پرتودرماني قبل از جراحي براي كوچك كردن توده سلولي (تومور) و يا بعد از جراحي به منظور جلوگيري از رشد سلولهاي باقيمانده از جراحي بهره جست. مثال ديگر اينكه در بسياري موارد پرتو درماني مي‌تواند قبل، بعد و يا همزمان با داروهاي شيمي درماني استفاده شود تا به روند درمان كمك بيشتري ‌شود. درمان تسكيني (Palliative) به منظور كوچك تر ساختن اندازه تومور و كاهش درد يا از بين بردن  علائم بيماري انجام مي‌شود به اين ترتيب پرتو درماني به افزايش عمر بيمار كمك خواهد كرد و بيمار احساس بهتري خواهد داشت.

4- عوارض پرتو درماني چه مواردي هستند؟

پرتو درماني مي‌تواند موجبات صدمه سلولهاي طبيعي را همانند سلولهاي بدخيم ببار آورد و به اين ترتيب باعث عوارض جانبي گردد. هر چند كه اكثر اين عوارض موقتي هستند. مطمئن باشيد كه پزشكان شما هيچ درماني را براي شما تجويز نخواهند كرد مگر اينكه نفع آن (كنترل بيماري و كاهش علائم) بيش از ضرر آن باشد. هر نوع عارضه جانبي در حين درمان معمولاً موقتي است اما بعضي از عوارض، احتمال آنرا دارد كه براي مدت طولاني‌تر، يا بطور دائم در فرد بماند. پزشك شما در مورد درمانتان و عوارض اوليه و ديررس احتمالي توضيح خواهد داد حتي ممكن است به شما ورقه‌اي حاوي اطلاعاتي كه لازم است شما بدانيد داده شود در هر حال توصيه مي‌شود از پرسش هر سؤالي امتناع نورزيد.

توصيه اكيد قبل يا در حين پرتودرماني آنستكه از بارداري جلوگيري شود زيرا پرتودرماني براي جنين خصوصاً در سه ماهه اول حاملگي زيان آور بوده و به آن آسيب مي‌رساند. بنابراين حتماً با پزشك خود در صورتيكه مشكوك به حاملگي هستيد در ميان بگذاريد. پزشك معالج شما همچنين مي‌تواند شما را راهنمايي نمايد چه مدت بعد از پرتو درماني مي‌توانيد باردار شويد. اين نكته در مورد آقايان نيز مطرح بوده و پزشك مي‌تواند در مورد اثرات پرتو درماني بر روابط جنسي راهنمايي نمايد. در هنگام پرتو درماني در ناحيه لگن هم توصيه مي‌شود آميزش جنسي نداشته باشيد.

5- چه كساني برنامه پرتو درماني شما را تهيه و اجرا مي‌كنند؟

پرتو درماني در يك مركز مركب از متخصصين شامل متخصص راديوتراپي  انكولوژي،  متخصص فيزيك پرتودرماني (فيزيست) و تكنولوژيست‌هاي پرتو درماني انجام ميشود. پزشكي كه مسؤل درمان شماست  متخصص راديوتراپي انكولوژي، ناميده ميشود. بعضي از اين پزشكان، شيمي درماني هم تجويز مي‌كنند.

جهت تشكيل پرونده درماني، قبل از شروع برنامه پرتو درماني و بعد از صحبت كردن پزشك با شما از شما خواسته ميشود تا اطلاعات مربوط به خود را در فرمهاي از قبل تهيه شده ثبت كنيد.

پاسخ صحيح به سؤالات كه از شما پرسيده ميشود مي‌تواند در درمان شما بسيار مؤثر باشد بنابراين حتماً چنانچه سؤالي را متوجه نميشويد بدقت بپرسيد. نكات لازم در پرونده شما ثبت شده و برنامه درماني شما كه مي‌تواند شامل پرتو درماني و يا شيمي درماني باشد در آن مشخص خواهد گرديد. بعد از مشخص شدن برنامه پرتودرماني و معمولاً بعد از تهيه مدارك لازم و معاينات كه مي‌تواند شامل تهيه عكس و آزمايش شود برنامه درمان شما تهيه و كارت درمان  بعد از انجام محاسبات فيزيكي در اختيار تكنولوژيست قرار خواهد گرفت.

اجراي درمان شما با تكنولژيست‌هاي پرتو درماني است كه در ارتباط نزديك با ساير اعضاي تيم درمان قرار دارند. بنابراين شما مي‌توانيد مشكلات درمان خود را با آنان نيز در ميان بگذاريد. و آنان مي‌توانند به شما كمك كنند. همچنين شما كافي است به معاينه توسط پرستاران نياز داشته باشيد كه در اينصورت پرشكتان شما را راهنمايي خواهد كرد. پرستار مي‌تواند در طول دوره درمان مراقبتهاي لازم را به شما توصيه نمايد.

6- پرتو درماني چگونه و به چند روش انجام مي گيرد؟

پرتو درماني با تشخيص و نظر متخصص راديوتراپي مي‌تواند به دو روش انجام شود: خارجي و داخلي، پرتو درماني خارجي روش معمول درمان است. در اين روش درمان معمولاً در يك دوره چند روزه يا چند هفته‌اي انجام ميشود در حاليكه درمان داخلي ممكن است تنها در يك جلسه و يا در دفعات اندك انجام شود.

پرتو درماني خارجي همچنين معمولاً بصورت سرپايي در مركز پرتودرماني انجام مي‌گيرد. در اين روش دستگاه پرتو درماني اشعه را از خارج بدن به محل تومور تابانده و حجم كوچكي از بافت نرمال نيز در معرض تابش قرار مي‌گيرد. به اين منظور بيمار دقيقاً روي تخت درمان قرار داده شده و دستگاه پرتودرماني نيز بدقت ناحيه درمان را معمولاً از زواياي مختلف تحت تابش قرار ميدهد و درمان چند دقيقه‌اي بطول انجاميده و بدون درد نيز مي‌باشد. قبل از شروع دوره درمان نيز بيمار نياز به طراحي و نقشه‌كشي درمان دارد كه در بخش فيزيك انجام ميشود. در پرتو درماني  خارجي به شما بعنوان بيمار، ماده راديواكتيو داده نشده و به اين ترتيب شما بعد از درمان ميتوانيد براحتي با ديگران حتي اطفال براي هر مدت زمان ارتباط داشته باشيد.

پس از آنكه برنامه درماني شما تعيين گرديد، منطقه درمان بر روي بدن علامت گزاري خواهد شد تا در طول دورة درمان مشخص باشد، علائمي كه بر روي بدن گذاشته مي‌شود تا پايان دوره نمي‌بايست پاك شوند. در صورت تغيير وضعيت و يا پاك شدن علائم، پرسنل درماني يا پزشك معالج را آگاه سازيد.

پرتو درماني داخلي خود به چند طريق قابل انجام بوده ومي‌تواند بصورت سرپايي يا بستري باشد. پرتو درماني داخلي يا براكي تراپي روشي است كه در آن حجم بافت مورد تابش كاسته ميشود. در اينصورت ممكن است نياز به اقامت و بستري در بيمارستان وجود داشته باشد تاهنگاميكه چشمه راديواكتيو از بدن خارج شود. شكل ديگري از پرتودرماني داخلي با استفاده از چشمه‌هاي راديواكتيو مايع انجام ميشود كه در آن مايعي به بيمار خورانده شده و يا از طريق تزريق وارد بدن ميگردد. در اين روش نياز است كه بيمار براي مدتي در بيمارستان بستري شود تا اينكه مقدار ماده راديواكتيو موجود در بدن تا حد قابل قبولي كاهش يابد بطوريكه خطري را متوجه اطرافيان وي نسازد. چنانچه شما احتياج به پرتو درماني داخلي داشته باشيد پزشك با شما در مورد نحوه انجام آن صحبت خواهد كرد.

7- برنامه ريزي و طراحي درمان (Treatment planning) چيست؟

 در صورتيكه نياز به پرتو درماني داشته باشيد درمان شما بايد بدقت طراحي شود. اين عمل امكان آنرا فراهم خواهد ساخت تا پرتودهي تاحد ممكن محدود به تومور بوده وبافتهاي سالم از عوارض پرتو مصون بمانند. طراحي درمان معمولاً از سي تي اسكن به منظور تهيه تصاوير شبيه بدن شما آغاز ميشود. سي تي اسكن دستگاه تصوير برداري مخصوصي براي تهيه تصوير از داخل بدن شماست. اطلاعات بدست آمده از تصاوير سي تي اسكن امكان تعيين محل دقيق تومور و ساير ارگانها را فراهم مي‌كند. بقيه كارهاي طراحي درمان توسط فيزيست كه شامل محاسبه دُز اشعه و نحوه اجراي آن است انجام خواهد شد كه نياز به كامپيوتر دارد.

پزشك شما نيز از كليه اطلاعات  و مدارك قبلي شما براي هرچه دقيق ترشدن طراحي درمان كمك خواهد گرفت. از آنجا كه اجراي پرتو درماني نياز به دقت زياد وهمفكري تخصصهاي مختلف دارد ممكن است شروع درمان شما چند روز بعد از ملاقات اوليه با پزشكتان باشد. در هر حال شروع درمان بصورت مرتب در جلساتي كه به شما گفته خواهد شد ادامه مي‌يابد. در طول دوره درمان توسط پزشكتان ويزيت خواهيد شد.

براي انجام پرتودرماني ممكن است به قالب‌گيري و ابزار ثابت كننده بدن در طول درمان احتياج باشد كه در آنصورت اطلاعات لازم به شما داده خواهد شد زيرا در حين پرتودرماني مي‌بايست وضعيت استقرار تغيير نكند  و كاملاً بي‌حركت باشد. البته نفس كشيدن در حين تابش  اشكالي ايجاد نخواهد كرد. همچنين ممكن است بعد از پايان دورة اول درمان چند جلسه ديگر نيز درمان با ميدان تابش كوچكتر براي شما ادامه يابد كه به دليل تكميل دُز ناحيه درمان انجام مي‌شود.

8- عوارض جانبي پرتودرماني :

عوارضي جانبي پرتو درماني در بيماران به صورت‌هاي متفاوتي بروز مي‌كند، ممكن است يك بيمار دچار عارضه‌اي نشود و يا عده ديگري از بيماران عوارض شديدتري را تجربه كنند.

رايج‌ترين عوارض پرتو درماني، خستگي، مشكلات پوستي ناحيه درمان، ريزش موقتي موها، مشكلات گوارشي، تهوع و استفراغ، اسهال، عارضه ناحيه سينه، زخم و خشكي در دهان و گلو و ... مي‌باشد.

هرچند بسياري از اين عوارض موقتي مي‌باشند و ليكن لازم است هرگونه عوارض جانبي در اثر پرتودرماني يا شيمي درماني را به پزشك معالج و پرستار مربوطه اطلاع دهيد.

الف) خستگي

خستگي بيمار به معني احساس ضعف و فقدان انرژي مي‌باشد و در اكثر بيماران چند روز پس از پرتو درماني شروع مي‌شود، خستگي شايد به علت كاهش تعداد سلولهاي خوني، كم خوابي، استرس، درد و كاهش اشتها باشد. لذا توصيه مي‌شود:

1- از انجام كارهاي سريع و پرشتاب اجتناب كنيد.

2- شبها بيشتر بخوابيد و روز بيشتر استراحت كنيد.

3- با انجام كارهاي زياد خود را خسته نكنيد، فعاليتهاي خود را محدود كنيد و انرژي خود را براي فعاليتهاي مهم نگه داريد.

4- مايعات زياد مصرف كنيد.

5- رژيم غذايي پركالري استفاده كنيد تا دچار كاهش وزن نشويد.

6- در انجام كارهاي شخصي در منزل از ديگران كمك بخواهيد.

7- در مورد انجام ورزش سبك و پياده روي، از پزشك خود سئوال كنيد.

ب) مشكلات پوستي ناحيه درمان

به احتمال زياد تغييرات پوستي منطقه درمان، شبيه آفتاب سوختگي، قرمز يا تيره شدن پوست ظاهر مي‌شود. در صورتي كه ناراحتي پوستي شدت يافت و سطح پوست تاول و زخم شد، فوراً به كادر درماني اطلاع دهيد.

1- روزي چندبار پوستتان را معاينه و كنترل كنيد، در صورت قرمزشدن و يا داشتن خارش با پزشك مشورت كنيد. بيمار بايد تا يك ماه، معاينه مرتب و مكرر پوست خود را ادامه دهد.

2- منطقه درمان را شستشو ندهيد و در صورت لزوم از آب ولرم و صابون ملايم استفاده كنيد، موقع خشك كردن حوله را روي پوست نكشيد، حوله نرم و نخي را به آرامي روي پوست قرار دهيد.

3- سعي كنيد از لباسهاي نخي و گشاد كه پوشيدن و درآوردن آن راحت باشد استفاده نمايند. لباس تنگ و چسبان نپوشيد، لباسهاي گره‌دار، بنددار، كمربند، كش، يقه يا آستنيهاي تنگ استفاده نكنيد.

4- نگذاريد پوست منطقه درمان در معرض نور مستقيم خورشيد قرار گيرد، از لباسهاي آستين‌‌دار بلند و كلاه لبه‌دار استفاده كنيد.

5- از مواد آرايشي و نرم كننده (پودر، پماد، كرم و ...) در منطقه درمان استفاده نكنيد. در مورد مصرف داروها و پماد پوستي حتماً با پزشك مشورت كنيد.

6- علائم خط كشي روي پوست را محافظت كنيد و آنرا نشوئيد و پاك نكنيد.

7- با خاراندن يا سائيدن يا و هر نوع ماساژ و تحريك محيطي، پوست را آزرده نكنيد. از كيف يخ، كيسه آب گرم، سشوار در محل درمان استفاده نكنيد.

پ) ريزش مو

ريزش مو شامل تمام بدن نمي‌شود، فقط موهاي منطقه تابش ممكن است دچار ريزش شود. و در اكثر موارد، رويش مو پس از درمان، رشد طبيعي خود را خواهد داشت.

پرتودرماني در ناحيه سر موجب كاهش يا ريزش كامل موي سر خواهد شد در صورت تمايل مي‌توانيد:

1- قبل از پرتودرماني در ناحيه سر موهايتان را كوتاه كنيد.

2- از كلاه، شال گردن يا روسري نخي استفاده كنيد.

3- با شانه دانه درشت موهاي خود را شانه كنيد.

4- از شامپو ملايم براي شستن مو استفاده كنيد و بعد از حمام از سشوار استفاده نكنيد.

ت) مشكلات گوارشي (معده و روده‌ها)

گاهي اوقات پرتودرماني موجب اختلالات در غذا خوردن و هضم و جذب آن و كاهش اشتها مي‌گردد. لذا به بيماران توصيه مي‌شود. غذاهايي كه باعث دردهاي انقباضي مي‌شود مثل سبزي‌هاي خام، كلم، نخود و لوبيا، غذاهاي سرخ شده يا چرب، ادويه و شيريني خودداري كنند. بدون اجازه پزشك داروهاي گوارشي مصرف نكنيد، در مورد رژيم غذايي خاص و مكمل‌هاي غذايي با پزشك معالج و كارشناس تعذيه مشورت نمائيد.

اختلال تغذيه و بي‌اشتهايي مي‌تواند سبب كاهش قدرت بدني شما شده و همچنين ترميم بافت‌هاي سالم را به تأخير بيندازد. براي رفع بي‌اشتهايي نكات زير را رعايت كنيد:

1- قبل از هر وعده غذا كمي قدم بزنيد تا اشتهاي شما بيشتر گردد.

2- هر موقع احساس گرسنگي كرديد غذا بخوريد، غذا را به مقدار كم و به دفعات بخوريد.

3- هنگاميكه اشتهاي بيشتري داريد (در اوايل صبح) غذاي بيشتري بخوريد. از غذاها و نوشيدني حاضري كه مورد دلخواه شماست استفاده كنيد.

4- با افزودن چاشني‌ها و سس‌ها طعم غذا را خوشمزه كنيد، ترجيحاً مرغ و ماهي را جايگزين گوشت قرمز كنيد.

ث) تهوع و استفراغ

احساس تهوع چند ساعت پس از پرتودرماني در ناحيه شكم و معده معمول است. طبيعي است خالي بودن شكم قبل از هر جلسه پرتودرماني از شدت تهوع مي‌كاهد، بنابراين از خوردن غذاهاي سنگين قبل از درمان خودداري كنيد.

1- هر بار كه غذا مي‌خوريد لقمه‌هاي كوچك برداريد و به آرامي بجويد.

2- چند روز اول پس از پرتودرماني سعي كنيد از گوشت سفيد مثل مرغ و ماهي استفاده كنيد. پس از اين مدت مي‌توان از گوشت قرمز بخصوص ماهيچه نيز استفاده كرد.

3- با بازكردن پنجره اطاق، هواي تازه و تميز از راه دهان تنفس كنيد.

4- از رفت و آمد كسانيكه بوهاي تندي مثل سيگار و عطر تند از آنها به مشام مي‌رسد در اطراف خود جلوگيري كنيد.

5- بعد از خوردن غذا تا دو ساعت به حالت نشسته استراحت كنيد و از دراز كشيدن خودداري كنيد.

6- تا هنگاميكه استفراغ كنترل نشد هيچ غذايي نخوريد و اگر تهوع ادامه يافت پزشك مي‌تواند دارو تجويز كند.

ج) اسهال

اسهال در هفته سوم يا چهارم پرتودرماني برروي شكم يا لگن شروع مي‌شود.

با توصيه‌ پزشك رژيم غذايي خود را تغيير دهيد و يا از داروهاي ضداسهال استفاده كنيد. نكات زير براي بند آمدن اسهال مهم است:

1- مايعات فراوان بخوريد مانند آب، آب سيب، چاي كمرنگ، تا آب از دست رفته را جبران كند.

2- معمولاً چون موقع اسهال، پتاسيم زيادي از بدن دفع مي‌شود از غذاهاي حاوي پتاسيم مثل موز، مركبات، سيب زميني و سبزي‌ها استفاده كنيد.

3- وقتي حس كرديد بهتر شديد، غذاهايي مثل برنج، نان، سيب‌زميني، ماست، پنير، تخم‌مرغ پخته و ماكاروني بخوريد.

چ) عارضه در ناحيه سينه

در طول مدت پرتودرماني خارجي پستان، ممكن است پوست منطقه درمان، خشك يا مرطوب، حساس و يا دچار خارش و زخم شده و يا تغيير در اندازه پستان صورت گيرد. بدون اطلاع پزشك هيچ دارو يا مواد ديگري استفاده نكنيد و به نكات زير توجه نمائيد.

1- علائم و خط‌كشي روي پوست را به دقت محافظت نموده و آن را پاك نكنيد.

2- منطقه درمان را شستشو ندهيد.

3- مواد آرايشي و لوسيون در منطقه درمان استفاده نكنيد.

4- لباس نرم و راحت و نخي بپوشيد.

5- كيسه آب سرد يا گرم در منطقه درمان نگذاريد.

6- نرمش‌هاي لازم براي مفصل بازو انجام دهيد تا انجام پرتودرماني آسان گردد و از ورم دست جلوگيري شود.

7- در صورت بروز علائم پوستي و درد با پزشك معالج مشورت كنيد.

ج) زخم و خشكي در دهان و گلو

بعضي از بيماران كه از ناحيه سر يا گردن يا قسمت فوقاني قفسه سينه پرتودرماني مي‌شوند ممكن است بطور موقت دچار عوارض زير شوند.

- ايجاد زخم و درد در ناحيه دهان و گلو

- كاهش آب دهان و خشكي گلو

- تغيير حس چشايي (احساس مزه تلخي در دهان)

- احساس گرفتگي صدا در گلو

- سخت‌شدن عمل بلع

رعايت نكات زير مي‌تواند به حل اين مشكل كمك كند:

1- روزانه داخل دهان  بيمار را به دقت كنترل كرده و موارد التهاب و هرگونه پلاكهاي سفيد روي  زبان، ته گلو، لثه‌ها و ساير نقاط دهان و گلو را به پرستار و پزشك معالج اطلاع دهيد.

2- از مواد غذايي سفت و خشك مثل بيسكويت و چيپس به علت اينكه به بافت دهان آسيب مي‌زند استفاده نكنيد. مايعات و غذاهاي نرم و پوره كه به راحتي جويده و بلعيده مي‌شود بخوريد و براي خوردن از ني كمك بگيريد.

3- آب نبات كم شيرين يا تكه‌هاي يخ يا آدامس بمكيد.

4- از مسواك نرم استفاده كنيد و دندانهايتان را به آرامي مسواك بزنيد و در صورت داشتن دندانهاي مصنوعي آن را از دهان درآوريد و با مسواك بشوئيد.

5- روزي چندبار با محلول آب نمك ساده (سرم نمكي) يا محلول رقيق جوش شيرين غرغره كنيد و دهان و ته گلو را شستشو دهيد. و اگر مي‌خواهيد از دهان شويه و داروهاي  شيميايي نظير ديفن هيدرامين يا نيستاتين استفاده كنيد با پزشك معالج يا دندانپزشك مشورت كنيد.

9- مراقبت و پيگيري بعد از پرتودرماني

پس از پرتو درماني، كنترل و پيگيري برنامه درماني شما ادامه خواهد داشت، شما مي‌بايست در فواصل زماني مشخص، معاينه و كنترل شويد.

پزشك معالج با مطالعه نتايج معاينات دوره‌اي، آزمايشات خاص، عكس‌برداري، اسكن‌ها و ...، روش درماني بهتري را براي شما پيشنهاد مي‌نمايد. ممكن است به شيمي درماني يا جراحي يا درمان ديگر احتياج داشته باشيد، زيرا راههاي درمان هر فرد با فرد ديگر متفاوت است.

چند هفته بعد از پرتودرماني، دماي بدن بيمار را با درجه (حرارت سنج) هر روز كنترل شود. علائمي چون: تب بالاي 38 درجه، لرز، عرق شبانه نشانه عفونت بوده و فوراً به پزشك اطلاع دهيد و خود سرانه داروي تب بر استفاده نكنيد و در صورت تجويز آنتي بيوتيك، طبق دستور پزشك بطور منظم (سرساعت) مصرف كنيد.

در ادامه درمان هرگاه با مصرف داروهايتان مشكل داشتيد و هر گونه عوارض جانبي ديگري در وضعيت جسمي خود مشاهده كرديد فوراً با پزشك معالج در مطب يا پرستار مربوطه در بيمارستان تماس تلفن گرفته و راهنمائيهاي لازم را دريافت نمايند.

*   *   *

مطالب اين بروشور چكيده‌اي است از كتابهاي زير:

1- كتابچه راهنماي what is Radiotherapy از مجموعه كتابهاي NHS  انگلستان براي بيماران مبتلا به كانسر (2004)، ترجمه دكتر سيد ربيع مهدوي.

2- پرتودرماني و شما(1) ترجمه و تنظيم دكتر فرهادسميعي، ‌نشر آويشن، بابل، انجمن امداد ايران، 1378.

3- پرتودرماني و شما (2) ترجمه دكتر مژگان سرافرازي، نشر آويشن،‌بابل، انجمن امداد ايران، 1382.

برداي دريافت كتابهاي آموزشي بزبان ساده درباره بيماريهاي بدخيم (كانسر) با «انجمن امداد ايران» تماس بگيريد.