نمايشگاه بينالمللي كتاب تهران براي اولين بار در سال 1366 آغاز به كار كرد و تاكنون هجده دوره از آن به شرح ذيل برگزار شده است :
اولين نمايشگاه
در سالن ناشران خارجي، بيشترين عناوين كتاب، اختصاص به رشته‌هاي پزشكي و فني ومهندسي داشت و 59 درصد كتابهاي شركت داده شده متعلق به سه كشور انگليس، آمريكا و لبنان‌بود. از كشور انگليس 44 ناشر، آمريكا 15 ناشر و لبنان 39 ناشر در اين نمايشگاه شركت داشتند.
دومين نمايشگاه
در نمايشگاه دوم، نزديك به 330 ناشر خارجي از 29 كشور جهان در حدود 22 هزار عنوان كتاب‌در شاخه‌هاي مختلف علوم عرضه كرده بودند.
سومين نمايشگاه
در اين نمايشگاه 341 ناشر داخلي و 305 ناشر خارجي، 28 هزار عنوان كتاب را به علاقه‌مندان‌عرضه داشتند. در ميان كشورهاي خارجي شركت‌كننده در نمايشگاه، بيشترين مساحت را انگليس با 7 ناشر و آمريكا با 21 ناشر در اختيار داشتند و با ارائه مجموعاً 13 هزار عنوان كتاب نزديك به 5 / 2 ازكل كتابهاي خارجي كه بالغ بر 34 هزار عنوان كتاب بود را به خود اختصاص داده بودند. از ميان‌كشورهاي اروپاي شرقي فقط شوروي با يك ناشر و از كشورهاي غربي، علاوه بر انگليس، فقط دانمارك و هلند در نمايشگاه شركت كرده بودند.
چهارمين نمايشگاه
160 ناشر خارجي از كشورهاي مسلمان و عرب و 170 ناشر از كشورهاي اروپا و آمريكا، به همراه‌ناشران داخلي، 54 هزار عنوان كتاب را به علاقمندان عرضه كردند كه از اين مجموع سهم ناشران‌داخلي 12 هزار عنوان و سهم ناشران خارجي 42 هزار عنوان بود.
پنجمين نمايشگاه
در اين نمايشگاه 565 ناشر خارجي از 26 كشور با 45 هزار عنوان كتاب شركت داشتند.
ششمين نمايشگاه
در اين نمايشگاه 700 ناشر خارجي از 28 كشور با 42 هزار عنوان كتاب و 500 نشر به شركت‌داشتند. قابل ذكر است كه 16 هزار عنوان از 42 هزار عنوان كتاب خارجي ارائه شده به زبان عربي‌بود.
هفتمين نمايشگاه
در اين نمايشگاه، فروش مستقيم كتب خارجي جايگزين سيستم ثبت سفارش گرديد. در بخش‌ناشران خارجي نيز 520 مؤسسه انتشاراتي از 26 كشور جهان با 35000 عنوان كتاب در نمايشگاه‌شركت داشتند كه از اين تعداد 105 ناشر عرب به عرضه 12 هزار عنوان كتاب به زبان عربي‌پرداختند و 23 هزار عنوان كتاب ديگر نيز به زبانهاي مختلف و لاتين ارائه گرديد.
هشتمين نمايشگاه
در نمايشگاه هشتم 470 ناشر خارجي از 38 كشور جهان (90 ناشر عرب و 380 ناشر اروپايي وآمريكايي ( حضور داشتند كه به عرضه 35 هزار عنوان كتاب (33 هزار عنوان لاتين و 11 هزار عنوان‌عربي) در چهار سالن پرداختند.
نهمين نمايشگاه
در بخش خارجي نمايشگاه 345 ناشر از 27 كشور جهان (205 ناشر لاتين و 140 ناشر عرب) درفضايي به مساحت 10 هزار و 500 متر مربع و در 8 سالن و 40 هزار عنوان كتاب را (25 هزار عنوان‌لاتين و 15 هزار عنوان عربي) به نمايش گذاشتند.
دهمين نمايشگاه
در بخش ناشران خارجي، 360 ناشر از 28 كشور جهان (260 ناشر لاتين و 100 ناشر عرب)با 40هزار عنوان كتاب در نمايشگاه شركت كرده بودند كه سهم كتابهاي عربي از كل كتاب ارائه شده توسطناشران خارجي، 13 هزار عنوان بود.
يازدهمين نمايشگاه
در بخش خارجي نمايشگاه، 345 مؤسسه از 23 كشور عرب و مسلمان و اروپايي و آمريكايي‌شركت كردند. از تعداد فوق 116 ناشر عرب و 228 ناشر لاتين بودند كه جمعاً 36 هزار عنوان كتاب(15 هزار عنوان عربي و 21 هزار عنوان لاتين) را به نمايش گذاشتند.
دوازدهمين نمايشگاه
در نمايشگاه دوازدهم، در بخش لاتين 175 ناشر از ده كشور فرانسه، هلند، انگلستان، آمريكا،سوئيس، كانادا، اسپانيا، قبرس، سنگاپور و هند با 31 هزار عنوان در 51 غرفه و در فضايي به مساحت850 متر مربع براي نمايش و 650 متر مربع براي انبار، شركت نمودند. بيشترين شركت‌كننده در اين‌نمايشگاه از انگلستان و آمريكا و كمترين آنها از سنگاپور و اسپانيا بودند. چند ناشر ايراني نيز در اين‌بخش از نمايشگاه شركت كرده بودند.
در بخش ناشران عرب 110 ناشر از يازده كشور عربستان، مصر، سوريه، لبنان، مغرب، تونس،فلسطين، عراق، اردن، كويت و انگلستان با 20 هزار عنوان كتاب در 55 غرفه و در فضايي به مساحت1050 متر مربع براي نمايش و 950 متر مربع براي انبار شركت نمودند. بيشترين ناشران شركت‌كننده‌در اين بخش از كشور لبنان بودند.
در نمايشگاه دوازدهم شش سياست اصلي در برگزاري نمايشگاه توسط هيئت رئيسه اعلام شد كه شامل موارد ذيل است :
1- رعايت صرفه جويي
از جمله كارهاي انجام شده تقبل هزينه مرجوع كتب به فروش نرفته برخلاف سنوات گذشته به عهده ناشران گذارده شد، بانك رفاه كراگران نيز هزينه قرارداد اجرايي نرم افزار فروش كتب خارجي و اجراي آن را بر عهده گرفت. از سويي نيروي انساني كميته ناشران خاجي تقليل يافت و به جبران آن عقد قرارداد با پيمانكاران مدنظر قرار گرفت، كه اين حركت موجب فراهم آمدن فرصتهاي شغلي براي افراد خارج از چارچوب سازمان شد. همچنين فروش ريالي كتب خارجي از بار هزينه هاي گمركي، بانك، نرم افزار فروش و غيره كاست.
2- حفظ شور و نشاط نمايشگاه
روند انتخاب و پرداخت وجه و تحويل كتاب به خريدار تسريع شد. در كنار آن واحدهاي اطلاع رساني به صورت جداول طبقه بندي موضوعي، نيروي انساني حاضر در غرفه هاي اطلاع رساني و از همه مهمتر برنامه هاي رايانه اي كه بصورت ديسكت فشرده در اختيار بازديد كنندگان قرار گرفت و در سايت نمايشگاه كتاب براي بازديد كنندگان قابل رؤيت بود.
3- كم كردن نقش ارز
براي كم كردن نقش ارز بخش فروش ريالي كتب خارجي نسبت به سالهاي قبل گسترش بيشتري يافت. پس از مطالعه و تحقيق كتابهاي غير ضروري و غير دانشگاهي از حوزه دريافت يارانه خارج گرديد. نحوه خريد مؤسسات و كتابخانه ها تمركز يافت. تعداد نسخ كتب خارجي از 100 دوره به 40 دوره كاهش يافت و در مقابل ناشران براي ارائه عناوين متنوع تر تشويق شدند. در كنار اين ها تشريفات و مراحل اجايي زائد و هزينه بر تا حد ممكن حذف شد.
4- ارتقاء كيفيت نمايشگاه
با محدود كردن سال نشر براي كتب لاتين به سه سال اخير و كتب عربي به چهارسال اخير از حضور كتب علمي قديمي به ويژه در مباحثي كه به روز بودن دانش در آنها از حساسيت خاصي برخوردار است گام بزرگي در جهت ارتقاء كيفيت و حفظ وجهه علمي نمايشگاه برداشته شد. در اين راستا از ناشران براي ارائه نمونه كتب قبل از نمايشگاه دعوت به عمل آمد. ايجاد رقابت با معرفي ناشران نمونه، انجام امور تبليغي در نمايشگاههاي بين المللي و در تداوم آن، تكاپو براي حفظ وجهه جهاني از عوامل مهمي براي برآوردن هدف فوق به شمار مي آمد.
5- اهتمام در واگذاري بخش هايي از نمايشگاه
واگذاري بخشهايي از نمايشگاه با هدف كاهش هزينه براي دولت، استفاده از همكاري تخصص و سرمايه بخش خصوصي، تدارك فرصت هاي شغلي جديد براي آحاد جامعه و بهره گيري از ايده و نظر اشخاص در ارائه هرچه بهتر خدمات صورت گرفت. به همين منظور ناشران در امور اجرايي دعوت به همكاري شدند و بخش اطلاع رساني تدارك نرم افزارهاي رايانه اي، گمرك و ارزشيابي به بخشهاي خصوصي واگذار شد.
6- تسهيل در گردش كار نمايشگاه
تدوين جدول زماني در امور اجرايي، شرح وظايف، تعيين شيوه و دستور العمل ها منجر به لحاظ شدن تصميم گيري به جاي اعمال سليقه هاي شخصي در مقررات ثبت نام، ايجاد كميته ويژه، كميته انظباطي براي بررسي و رسيدگي به امور ناشران خارجي گرديد كه جملگي موجبات تسهيل در گردش كار عرضه كتاب را فراهم آورد.
سيزدهمين نمايشگاه
در اين نمايشگاه، 430 ناشر خارجي، 270 ناشر در بخش لاتين و 160 ناشر در بخش كشورهاي‌عربي آثار خود را ارائه دادند. ناشران 35 كشور حهان به نمايشگاه آمدند كه از اين ميان شركت ناشران آلماني با 15 ناشر قابل توجه بود. 3009 متر مربع از فضاي نمايشگاه در اختيار ناشران خارجي بود.در بخش ارزي 30 هزار و در بخش ريالي 20 هزار عنوان كتاب از سوي ناشران خارجي عرضه شده‌بود كه به عبارت ديگر تعداد كتب لاتين به 50 هزار نسخه رسيد.
نمايشگاه چهاردهم
در چهاردهمين نمايشگاه بين المللي كتاب تهران، 480 ناشر عرب و لاتين از 22 كشور در فضايي‌بالغ بر 20000 متر مربع كتابهاي خود را به نمايش گذاشتند. در نمايشگاه امسال 52000 عنوان كتاب‌در بخش ارزي و در حدود 15000 عنوان اثر در بخش ريالي عرضه شد.
در بخش لاتين 300 ناشر از كشورهاي انگلستان، هلند، آمريكا، اسپانيا، تركيه، سوئيس، هند، كانادا،فرانسه، آلمان و ايتاليا شركت داشتند.
در بخش كتب عربي، 180 ناشر از كشورهاي لبنان، مصر، سوريه، عربستان، كويت، تونس، قطر،اردن و فلسطين شركت كردند. از كشورهاي عرب شركت كننده در نمايشگاه لبنان و سوريه حضورگسترده‌اي داشتند.در حوزه كتابهاي عربي نيز بيشترين عنوان مربوط به بخش علوم ديني و معارف‌بود.
در نمايشگاه چهاردهم توزيع جزوه مقررات و دعوت نامه براي ناشران خارجي نسبت به دور قبل زودتر، سريع تر و گسترده تر انجام شده بود به همان نسبت ثبت نام ناشران نيز زود تر آغاز شد. يكي از مهمترين دستاوردهاي كميته ناشران خارجي در نمايشگاه چهاردهم حضور تعداد بيشتر ناشران از كشورهاي مختلف بود. تعداد ناشران خارجي در اين دوره 490 مؤسسه نشر بود كه از اين ميان 321 مؤسسه نشر در حوزه كتب لاتين و 168 مؤسسه انتشاراتي از كشورهاي عربي حضور داشتند. نمايشگاه چهاردهم با حضور 93 ناشر جديد 30% رشد در حزه ناشران لاتين و همين طور با حضور 38 ناشر كه براي اولين بار در نمايشگاه كتاب شركت مي كردند، 20% رشد در ناشران عرب، نسبت به دوره قبل داشت.
نمايشگاه پانزدهم
در پانزدهمين نمايشگاه بين المللي كتاب تهران، 280 ناشر عرب و 420 ناشر لاتين از حدود 36 كشور جهان ، 65000 عنوان كتاب را در معرض نمايش و فروش گذاشتند.
اطلاع رساني كتب و ناشران امكان جستجو ، خبر رساني به روز در نمايشگاه ، به سه زبان فارسي ، عربي و انگليسي ، امكان دريافت نظرات و پيشنهادات عموم مردم از طريق پست الكترونيكي بر روي پايگاه (www.tibf.co.ir ) در تمام مدت برگزاري نمايشكاه و پس از آن در تمام طول سال داير بود.
ارزشيابي كمي و كيفي كتب قبل از آغاز نمايشگاه، در راستاي پاسداري و صيانت از اصول و ارزشهاي اسلامي ، اخلاقي و اجراي قوانين و مقررات ، توسط كميته نظارت و ارزشيابي پيش از آغاز نمايشگاه بينالمللي كتاب فعاليت خود را آغاز نمود. به منظور نهادينه كردن فرآيند ارزشيابي كتب بخش خارجي نمايشگاه ، نهادهايي چون دفتر مطالعات و تحقيقات سياسي وزارت كشور ، حوزه علميه قم مركز مطالعات و متحقيقات هنري ، دارالحديث قم، مركز پژوهش هاي اعتقادي قم ، مركز مطالعات انقلاب اسلامي سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي و مدير كميته ناشران خارجي ، جهاد دانشگاهي ، كتاب ماه دين و معاونت اجتماعي و حقوق و سازمان بازرسي مشاركت داشتند. به طور كلي ارزشيابي كتب خارجي بر حول چهار محور زير تبيين گرديده است:
1- ارزشيابي محتوايي : بر اساس حدود قانوني نشر
2- ارزشيابي كيفي : بر اساس سال نشر يا مرجع بودن
3- ارزشيابي كمي: بر اساس تعداد نسخ مصوب در كميته نظارت و ارزشيابي
4- ارزشيابي قيمت كتاب: بر اساس قيمت پشت جلد كتب ، بنيه علمي كتاب و بنيه مالي خريداران
نمايشگاه شانزدهم
شانزدهمين نمايشگاه بين المللي كتاب تهران، همزمان با دهمين جشنواره مطبوعات، با شعار:"كتاب، كودك و خانواده" از 14 لغايت 24 ارديبهشت در محل دائمي نمايشگاه ها برپاشد. آنچه از معناي اين شعار به عنوان سرلوحه فعاليت هاي نمايشگاه شانزدهم در ذهن انسان متبادر ميشود، تلاش مضاعف مسئولان و دست اندركاران حوزه نشر به ويژه كتاب كودك بود كه با بسيج تمامي امكانات خود، كوشيدند تا با اين شيوه ها رونقي به كتاب كودك بخشيده و توجه خانواده ها را به اين امر معطوف سازند و كودكان را هر چه بيشتر به كتاب خواني تشويق و ترغيب نمايند.
نام گذاري دهه 80 با عنوان " كتاب، كودك و خانواده" از سوي وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي، نشانگر اهميت نقش خانواده در گسترش فرهنگ كتاب خواني در جامعه است.
نمايشگاه كتب تهران طي ساليان اخير، بستري مناسب براي طرح چالش هاي فرهنگي و مسائل مبتلا به نشر كشور شده است و از اين جهت موقعيت و جايگاهي ويژه يافته است. در ايام برپايي نمايشگاه، بسياري از مباحث فرهنگي و ملي محالي براي مطرح شدن يافتند و در واقع نمايشگاه جايگاهي بود كه نظريه هاي گوناگون و نتايج مترتب بر هريك را مي شد در آن تجربه كرد. موضوعاتي كه طرح آنها تا چندي پيش تنها محدود به نشست هاي خاص و يا ميزگرد هاي مطبوعاتي بوده، در سال هاي اخير بخشي از فعاليت هاي نمايشگاه و از جمله مباحث و موضوعات مطروحه در آن شده است.
بر اساس اظهارات رئيس محترم شانزدهمين نمايشگاه بين المللي كتاب تهران تعداد 120 هزار عنوان كتاب در نمايشگاه شانزدهم عرضه شد كه از اين تعداد 15 هزار عنوان كتاب هاي چاپ اول داخلي و فارسي و 50 هزار عنوان كتاب هاي عربي و لاتين بوده است. همچنين نمايشگاه شانزدهم، ميزبان 1900 ناشر ايراني و بيش از 1100 ناشر غير ايراني از 35 كشور جهان بوده است.
در مراسم افتتاحيه كه در روز 13 ارديبهشت برگزار شد، طبق روال هرساله، ناشران برگزيده در حوزه هاي زير معرفي شدند:
1- ناشران كتاب بزرگسال در بخش دولتي و عمومي.
2- ناشران كتاب بزرگسال در شهرستان ها.
3- ناشران كتاب بزرگسال در بخش دولتي و عمومي.
4- ناشران كتاب كودك و نوجوان در شهرستان ها.
5- ناشران كتاب كودك و نوجوان در بخش خصوصي.
در نمايشگاه شانزدهم علاوه بر نمايش كتب در بخش هاي فارسي، لاتين و عربي، همچون سالهاي گذشته فعاليت هاي فرهنگي گسترده اي در قالب فعاليت هاي جنبي نمايشگاه برنامه ريزي و در بخش هاي مختلف اجرا شد.
نمايشگاه هفدهم
هفدهمين نمايشگاه بينالمللي كتاب تهران از چهاردهم ارديبهشت ماه 1383 به مدت يازده روز برگزار شد.
هفدهمين نمايشگاه بينالمللي كتاب تهران که مدت يازده روز تا 24 ارديبهشت 1383 فعال بود، ميزبان بيش از 2 هزار و174 ناشر ايراني، با 131 هزار و366 عنوان كتاب بود.
همچنين در اين نمايشگاه، 130 ناشر كتابهاي الكترونيكي با 400 عنوان محصول الكترونيكي و هزار و200 ناشر از 46 كشور جهان با 42 هزار عنوان كتاب حضور يافتند.
نمايشگاه هجدهم
در هجدهمين نمايشگاه بين المللي کتاب تهران که از روز چهاردهم ارديبهشت ماه 1384 آغاز شد، 2750 ناشر داخلي و خارجي، بيش از 222 هزار عنوان كتاب در موضوعات مختلف را عرضه ميكنند.
بنابراين گزارش، در بخش ناشران داخلي 1818 ناشر به صورت مستقل و نمايندگي، 96 هزار عنوان كتاب در موضوعات دين، ادبيات، فلسفه، علوم انساني، علوم خالص، هنر، تاريخ و .... در معرض ديد عموم قرار دادند.
در بخش بين الملل نيز 756 ناشر از 51 كشور جهان، 126 هزار عنوان كتاب مربوط به سالهاي 2004 و 2005 ميلادي به نمايش گذاشتند.
عرضه 800 عنوان كتاب با موضوع خليج فارس، نمايش 2500 عنوان كتاب درباره شخصيت وسيره حضرت زهرا(س)، برگزاري جشنواره ملي اينترنتي خليج فارس، برپايي نشست هاي تخصصي ويژه نويسندگان و صاحب نظران فرهنگي، عرضه كارنامه 26 سال نشر ايران، مسابقات كتابخواني ويژه كودكان و نوجوانان و... از جمله برنامه هاي بخش جنبي هجدهمين نمايشگاه بين المللي كتاب تهران بود
