مشکلات تغذیه در بیماران سرطانی و راه های برخورد با آن
رژيم غذائي در درمان سرطان نقش مهمي دارد. خوردن مواد غذائي مناسب قبل وهنگام و بعد از درمان سبب تسريع بهبودي وبقاي توانائي شما مي شود. پرتو درماني وشيمي درماني نيز داراي عوارضي هستند كه بر حس چشائي وبويائي تاثير مي گذارد و حتي عوارضي ايجاد ميكنند كه باعث بي اشتهائي زخم هاي دهاني و تهوع و استفراغ مي شود. با اطلاع ازاين عوارض بيمار و اطرافيان مي توانند اين دوره از درمان را بهتر پشت سر گذارند.
1- بي اشتهائي :
به علت خود سرطان يا نوع درمان يا ترس و افسردگي دربيمار ايجاد مي شود براي غلبه بر اين مشكل به نكات ذيل توجه كنيد .
- از ما يعات بيشتر استفاده كنيد. لقمه هاي غذا كوچك باشد .
- هميشه مقدار كمي از غذاهاي آماده مثل كيك يا كلوچه همراه داشته باشيد تا در هنگام خروج از منزل ميل كنيد.
- تغيير شكل يك غذا ممكن است اشتها آور باشد مثلا" شير يا موز به تنهائي مورد استفاده قرار نگيرد ولي شير موز باعث تحريك اشتها شود.
- هنگام صبح كه معمولا" اشتها بهتر است" غذاي بيشتري ميل كنيد.
- در هنگام غذا خوردن مايعات را مزه مزه كنيد و زياد ننوشيد كه معده پر شود مصرف ما يعات را نيم ساعت قبل يا بعد از غذا انجام دهيد .
- ماءالشعير در صورت تمايل اشتهاي شما را بهتر ميكند.
- براي زياد كردن پروتئين در هر وعده غذائي ميزان كمي شير خشك آماده بدون چربي رابه غذاها مثل آبگوشت ، سوپ يا املت اضافه كنيد.
2-زخم گلو و دهان:
ممكن است به علت پرتو درماني یا شيمي درماني يا عفونت ايجاد شود . در اين موارد ضمن تجويز دارو توسط پزشك بايستي موارد ذيل را رعايت كنيد:
از مصرف غذاها يا نوشيدني هائي كه سبب سوزش و التهاب دهان ميشود خودداري كنيد. اين موارد شامل پرتغال – ليمو- سس- غذا هاي تند و شور- نان برشته غذاهاي ادويه دار مي باشد.
- لقمه كوچك بر داريد. ميوه ها را به صورت پوره مصرف كنيد. از قاشق هاي كوچك تراستفاده كنيد براي نوشيدن ما يعات از ني استفاده كنيد.
-دهان خود را مرتب بشوئيد. در صورت آسيب در لثه يا دندان به پزشك مراجعه كنيد.
-غذاها خنك باشد وسعي كنيد يك قطعه يخ بمكيد.
-از غذاهاي نرم مثل شير- شربت- بستني -نكتار ميوه- ماست- فرني –ماكاروني- پوره- سبزيجات و ژله استفاده كنيد .
3-خشكي دهان:
به علت پرتو درماني يا شيمي درماني خشكي دهان ايجاد مي شود و بلعيدن وجويدن غذا مشكل مي شود و مزه غذا ها تغيير ميكند .براي رفع مشكلات :
-هر چند دقيقه مقدار كمي آب بنوشيد تا بلع و صحبت كردن راحتتر باشد و هميشه با خود يك بطري آب همراه داشته باشيد .
-غذاها ونوشيدني هاي شيرين يا ترش بخوريد تا ترشح بزاق افزايش يابد.
-آب نبات يا تكه هاي آدامس بمكيد (خصوصا" آدامس با طعم نعناع)
-لب هاي خود را با لوسيون مخصوص مرطوب نگه داريد.
-غذاها را با سس يا آب گوشت مخلوط كنيد تا بلع راحتتري داشته باشيد.
-از مسواك نرم استفاده كنيد.
4-تغيير در مزه و بوي غذا:
نكات زير به حل اين مشكلات كمك مي كند:
- غذاهائي انتخاب و آماده كنيد كه به ذائقه شما خوب باشد.
- اگر گوشت قرمز مثل گوشت گاو كه بو و مزه زيادي دارد مصرف مي كنيد سعي كنيد از گوشت مرغ- بوقلمون- تخم مرغ ومحصولات لبني يا ماهي كم مزه استفاده كنيد.
- براي بهتر شدن مزه گوشت مرغ يا ماهي اين موارد را در مخلوط ماست با آب ليمو يا آب ميوه و يا رب ترش و شيرين قرار دهيد.
5-تهوع و استفراغ :
بعضي بيماران تهوع يا استفراغ را دقيقا" بعد از شروع درمان دارند ولي بقيه بيماران تا دو سه روز بعد از درمان دچار تهوع نمي شوند.
- با مصرف بعضي داروها اين تهوع واستفراغ بهتر مي شود.
از غذا هاي زير اجتناب كنيد : غذاهاي چرب و روغني ,غذاهاي خيلي شيرين مثل شكلات وكيك,غذاهاي داغ يا تند مزه و داراي چاشني فراوان.
- بيشتر غذاهائي را بخوريد كه به راحتي قابل آماده كردن باشد وبه آنها تمايل داريد .
- به آرامي بنوشيد واز ني استفاده كنيد وتا يكساعت بعد از غذا نخوابيد.
- اگربا شيمي درماني تهوع و استفراغ پيدا مي كنيد 2-1 ساعت قبل از درمان غذا نخوريد.
- در صورت تكرار زياد استفراغ هيچ غذائي نخوريد و ما يعات سرد مصرف كنيد وابتدا هر 10 دقيقه يك قاشق غذا خوري و در نهايت هر 30 دقيقه دو قاشق غذا خوري مايعات مصرف كنيد.
6-اسهال:
اگر اسهال شديد ويا بيش از 3-2 روز طول كشيد با پزشك خود مشورت كنيد و ازروش هاي ذيل براي مقابله با اسهال استفاده كنيد:
- به ميزان زياد از مايعات استفاده كنيد.
- تعداد وعده هاي غذائي خود را از 3 وعده معمول بيشتر كنيد.
- از غذاهائي كه حاوي مقدار زيادي املاح است استفاده كنيد. اين غذاها شامل آبگوشت, موز ,هلو, سيب زميني پخته شده يا پوره است.
- غذاهاي ذيل را بيشتر مصرف كنيد: ماست, پنير, دلمه, سيب زميني, ماكاروني ,برنج, آرد, تخم مرغ پخته شده, كره بادام زميني, مرغ
- غذاهاي ذيل راكمتر مصرف كنيد:غذاهاي سرخ شده يا چرب, سبزيجاتخام, ميوهاي پوست نكنده وپر فيبر و تخم ميوه ها كلم ,ذرت, لوبيا خشك ,كلم پيچ, نخود فرنگي, گل كلم
- در مصرف شير و فراوردهاي شيري دقت كنيد. لاكتوز مي تواند موجب تشديد اسهال شود.
7-يبوست:
- به ميزا ن زياد مايعات بنوشيد حداقل 10-8 ليوان در روز و نيم ساعت قبل از زمان اجابت مزاج آب گرم بنوشيد.
- فيبر رژيم غذايي را زياد كنيد اين غذاها شامل نان برشتوك, سبوس گندم, نخود فرنگي و لوبيا خشك است.
- هر روز ورزش كنيد.
آيا ويتامين و املاح به صورت مكمل نيز استفاده كنيم؟
شواهد علمي وجود ندارد كه مكمل هاي غذائي يا داروهاي گياهي در معالجه سرطان يا توقف آن مفيد با شند ولي تو صيه مي شود كه غذاهاي سالم و سنتي را مصرف كنيد و در مورد مصرف هرگونه ويتامين يا مكمل غذايي با پزشك مشورت كنيد.
نكاتي براي مراقبين بيمار:
1-پا فشاري به خوردن يا نوشيدن نكنيد. تشويق و حمايت بدون سخت گيري بهترين كار شماست.
2-به تغيير ذائقه حين درمان توجه كنيد واگر بيمار اصلا" نمي تواند غذائي بخورد او را به نوشيدن ما يعات كافي تشويق كنيد.
3-غذا و يا تنقلات هميشه در خانه باشد تا بيمار هر وقت تمايل به خوردن داشت ميل كند.
4-با تغييرات روز به روز حس چشائي بيمار خود آشنا شويد غذاهائي كه بيمار امروز نمي خورد فردا برايش خيلي مطبوع است.
مثالهائي از مايعات سبك مناسب در حين شيمي درماني :
1-آب گوشت آبپز
2-يخ در بهشت ميوه اي
3-بستني ميوه اي بدون شير
4-آب مركبات صاف شده
5-آب سبزي آب پز صاف شده
6-چاي
7-غذاهاي حاوي گوشت يا ماهي كه به صورت صاف شده تهيه شود.
8- عسل
9-انواع شربت ميوه
10-ژله
11-آب
12-ماست تازه
13- پوره
