فصل دوم : مغز و اعصاب
2/1 - اشاره به حكمت مغز و دستگاه عصبى
347 - امام صادق (عليه السلام ):
- در پاسخ طبيبى فرومانده از پاسخ به اين پرسش امام كه : ((چرا كاسه سر، از چند استخوان و لايه تشكيل مى شود؟)) -: چون هر چيز درون تهى اگر يك پارچه باشد، شكستن ، زودتر به سراغش مى آيد و چون چند تكه قرار داده شود، شكستگى از آن دورتر است .⁽⁴⁶⁹⁾
348 - امام صادق (عليه السلام ):
- خطاب به مفضل بن عمر -: اگر جمجمه باز مى شد و مى توانستى مغز را ببينى ، مى ديدى كه به حجاب هايى (لايه هايى ) كه روى همديگر قرار گرفته اند، در ميان گرفته شده است تا هم آن را از عارضه ها مصون بدارد، و هم آن را استوار نگه دارد، تا بدان ، لرزش راه نيابد؛ و مى ديدى كه جمجمه ، به سان كله خودى بر آن قرار گرفته است تا آن را از اثر ضربت هاى سختى كه ممكن است به سر برسد، حفظ كند. سپس ، تاجى از مو بر روى جمجمه پوشانده شده و اين پوشش ، همانند پوستينى براى سر است كه آن را از شدت سرما و گرما، نگه مى دارد. پس چه كسى مغز را در چنين دژى جاى داده است ، مگر همو كه آن را آفريد و سرچشمه احساس ساخت و به واسطه منزلت والايى كه در بدن دارد، و نيز به واسطه مرتبه بلند و جايگاه برجسته اش آن را سزامند اين همه حفظ و مراقبت دانست ؟
اى مفضل ! چه كسى قلب را درون سينه انسان قرار داد و زرهى كه پوشش ‍ استوار آن است ، بر آن قرار داد و آن را به دنده ها و گوشت و پى اى كه بر آن است ، مصونيت داد تا جراحت و آزارى بدان نرسد؟
اى مفضل ! نيك بينديش كه چرا مغز كه جسمى رقيق است ، در لابه لاى استخوان ها حصار يافته است . آيا جز براى اين است كه از آن ، حفاظت كند و آن را مصون بدارد؟⁽⁴⁷⁰⁾
2/2 - آنچه عقل را استحكام مى بخشد
الف - باقلا
349 - امام صادق (عليه السلام ):
خوردن باقلا، استخوان هاى ساق را تراكم درونى مى دهد، توان مغز را افزون مى سازد و خون تازه توليد مى كند.⁽⁴⁷¹⁾
ب - روغن ماليدن
350 - امام على (عليه السلام ):
روغن ، پوست را نرم مى كند، و بر توان مغز مى افزايد، مجارى آب را در بدن مى گشايد، كثافت پوست را از ميان مى برد و رنگ را روشن مى كند.⁽⁴⁷²⁾
351 - امام صادق (عليه السلام ):
روغن بنفشه ، مغز را نيرو مى بخشد.⁽⁴⁷³⁾
ج - حجامت
352 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
حجامت عقل را افزون مى كند و بر قدرت حافظه مى افزايد.⁽⁴⁷⁴⁾
353 - امام على (عليه السلام ):
حجامت ، بدن را صحت مى دهد و عقل را استحكام مى بخشد.⁽⁴⁷⁵⁾
د - سركه
354 - امام صادق (عليه السلام ):
ما با سركه آغاز مى كنيم ، چنان كه شما با نمك آغاز مى كنيد؛ چرا كه سركه ، عقل را استحكام مى بخشد.⁽⁴⁷⁶⁾
ه - سركه شراب
355 - امام صادق (عليه السلام ):
سركه شراب ، لثه را تقويت مى كند، جنبندگان شكم را مى كشد و عقل را استحكام مى بخشد.⁽⁴⁷⁷⁾
و - سداب
356 - امام كاظم (عليه السلام ):
سداب ⁽⁴⁷⁸⁾، عقل را افزون مى كند.⁽⁴⁷⁹⁾
357 - الكافى :
- به نقل از محمد بن عمرو بن ابراهيم ، از امام باقر (عليه السلام ) يا امام كاظم (عليه السلام ) -: (نزد او) از سداب نام برده شد. فرمود: ((بدانيد كه در آن ، منافعى است : افزون بر عقل و فراوان ساختن هوش ، هر چند كه آب كمر را بد بو مى كند)).⁽⁴⁸⁰⁾
ز - چغندر
358 - امام رضا (عليه السلام ):
- درباره فوايد چغندر -: عقل را استحكام مى بخشد و خون را تصفيه مى كند.⁽⁴⁸¹⁾
ح - مسواك زدن
359 - امام باقر (عليه السلام ):
مسواك زدن ، بلغم را مى برد و عقل را افزون مى كند.⁽⁴⁸²⁾
ط - خرفه
360 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
بر شما باد خرفه ، كه زيركى دهد و اگر تنها يك چيز باشد كه عقل را افزون مى كند، همان است .⁽⁴⁸³⁾
ى - كدو
361 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
بر شما باد كدو؛ چرا كه عقل را افزون سازد و مغز را بزرگ مى كند.⁽⁴⁸⁴⁾
362 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
بر شما باد كدو؛ چرا كه عقل را مى پالايد و مغز را مى افزايد.⁽⁴⁸⁵⁾
363 - امام على (عليه السلام ):
كدو بخوريد؛ چرا كه مغز را افزون مى كند.⁽⁴⁸⁶⁾
ر. ك : ص 585 (كدو).
ك - كرفس
364 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
بر شما باد كرفس ؛ چرا كه اگر بنا بود تنها يك چيز عقل را افزون كند، آن همين بود.⁽⁴⁸⁷⁾
ل - كندر
365 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
به زنان آبستن خود، كندر بدهيد؛ چرا كه عقل كودك را افزون مى كند.⁽⁴⁸⁸⁾
366 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
بر شما باد كندر؛ چرا كه ... عقل را افزون مى كند، ذهن را ذكاوت مى دهد، چشم را جلا مى بخشد و فراموشى را از ميان مى برد.⁽⁴⁸⁹⁾
367 - امام رضا (عليه السلام ):
فراوان كندر بخوريد، آن را در دهان نگه داريد و بجويد. براى من ، جويدن آن ، دوست داشتنى تر است ؛ بلغم معده را مى زدايد و آن را تميز مى كند، عقل را استحكام مى بخشد و غذا را مى گوارد.⁽⁴⁹⁰⁾
ر. ك : ص 340 (غذاهايى كه براى جنين ، سودمند است ).
م - گوشت
368 - امام صادق (عليه السلام ):
گوشت ، گوشت مى روياند و بر عقل مى افزايد؛ و هر كس آن را چند روز واگذارد، عقلش تباه شود.⁽⁴⁹¹⁾
2/3 - آنچه بر توان ذهن مى افزايد
369 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
هر كس ناشتا به خوردن مويز مداومت كند، فهم و حافظه و ذهن ، روزى او مى شود و از بلغم وى ، كاسته مى شود.⁽⁴⁹²⁾
370 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
به بخوريد؛ چرا كه ذهن را افزون مى كند.⁽⁴⁹³⁾
371 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
بر شما باد كندر؛ چرا كه ... عقل را افزون مى كند و ذهن را ذكاوت مى دهد.⁽⁴⁹⁴⁾
372 - امام صادق (عليه السلام ):
انار را با پيه ⁽⁴⁹⁵⁾ آن بخوريد؛ چرا كه معده را مى پالايد و ذهن را افزون مى كند.⁽⁴⁹⁶⁾
373 - الكافى :
- به نقل از محمد بن على همدانى -: مردى در خراسان ، نزد امام رضا (عليه السلام ) بود. در اين هنگام ، نزد ايشان سفره اى گستردند كه در آن ، سركه و نمك بود. امام (عليه السلام ) با سركه آغاز كرد. آن مرد گفت : فدايت شوم ! به ما فرموده اى كه با نمك ، آغاز كنيم .
فرمود: ((اين ، همانند آن (يعنى نمك ) است . سركه ، ذهن را استحكام مى بخشد و عقل را افزون مى كند)).⁽⁴⁹⁷⁾
ر. ك : ح 376.
2/4 - آنچه حافظه را تقويت مى كند
الف - مويز
374 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
هر كس ناشتا بر خوردن مويز مداومت كند، فهم و حافظه و ذهن ، روزى او مى شود و از بلغم وى ، كاسته مى شود⁽⁴⁹⁸⁾
ر. ك : ص 526 (خواص خوردن مويز در حالت ناشتا).
ب - عسل
375 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
هر كس حافظه مى خواهد، عسل بخورد.⁽⁴⁹⁹⁾
376 - الفقه المنسوب للامام الرضا (عليه السلام ):
عالم امام كاظم (عليه السلام ) فرمود: ((در عسل ، درمان هر دردى است . هر كس ناشتا يك قاشق عسل بخورد، اين عسل ، بلغم را پايان مى دهد، صفرا را فرو مى نشاند، مانع از تلخه سياه (سودا) مى شود و ذهن را صفا مى بخشد، و اگر كه همراه با كندر خورده شود، حافظه را نكو مى سازد)).⁽⁵⁰⁰⁾
ج - كرفس
377 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
كرفس ، انسدادها را مى گشايد، دل را طراوت مى دهد، حافظه مى آورد و ديوانگى ، جذام ، پيسى و ترس را دور مى كند.⁽⁵⁰¹⁾
378 - الدروس :
- در بيان فوايد كرفس -: روايت شده كه كرفس ، حافظه مى آورد، دل را طراوت مى دهد و ديوانگى ، جذام و پيسى را دور مى كند.⁽⁵⁰²⁾
د - حجامت
379 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
حجامت ، عقل را افزون مى كند و بر قدرت حافظه مى افزايد.⁽⁵⁰³⁾
ه - ساير عوامل تقويت حافظه
380 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
سه چيز، حافظه را افزون مى كند و بلغم را از ميان مى برد: قرائت قرآن ، عسل و كندر.⁽⁵⁰⁴⁾
381 - امام على (عليه السلام ):
سه چيز، بلغم را از ميان مى برد و حافظه را افزون مى كند: مسواك زدن ، روزه گرفتن و قرائت قرآن .⁽⁵⁰⁵⁾
ر. ك : ص 148 ح 388.
2/5 - آنچه فراموشى مى آورد
382 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
- در سفارش هاى ايشان به على (عليه السلام ) -: اى على ! هفت چيز است كه فراموشى مى آورد: خوردن سيب ترش ، خوردن گشنيز و پنير و پس مانده موش ، خواندن نوشته هاى روى قبر، راه رفتن ميان دو زن ، افكندن شپش ، حجامت در گودى پس سر، و ادرار كردن در آب راكد.⁽⁵⁰⁶⁾
383 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
ده چيز، فراموشى مى آورد: خوردن پنير، خوردن پس مانده موش ، خوردن سيب ترش و گشنيز،⁽⁵⁰⁷⁾ حجامت در گودى پس سر، راه رفتن ميان دو زن ، نگريستن به دار آويخته ، بيدار خوابى ، و خواندن سنگ قبرها.⁽⁵⁰⁸⁾
384 - امام باقر (عليه السلام ):
كوتاه كردن ناخن ، از آن رو لازم است كه پناهگاه شيطان است و فراموشى از آن پديد مى آيد.⁽⁵⁰⁹⁾
385 - امام رضا (عليه السلام ):
فراوان خوردن گوشت حيوان وحشى و گاو، خشكى عقل ، سرگشتگى فهم ، كندى ذهن و فراوانى فراموشى مى آورد.⁽⁵¹⁰⁾
386 - مكارم الاخلاق :
در حديث است كه سيب ، فراموشى مى آورد؛ چرا كه در معده نوعى چسبندگى ايجاد مى كند.⁽⁵¹¹⁾
387 - امام كاظم (عليه السلام ):
خوردن سيب و گشنيز، فراموشى مى آورد.⁽⁵¹²⁾
2/6 - آنچه براى پيشگيرى از فراموشى ، سودمند است
388 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
پنج چيز، فراموشى را از ميان مى برد و بر حافظه مى افزايد و بلغم را نيز مى برد: مسواك زدن ، روزه گرفتن ، قرائت قرآن ، (و خوردن ) عسل و كندر.⁽⁵¹³⁾
389 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
بر شما باد كندر؛ چرا كه ... عقل را افزون مى كند، ذهن را ذكاوت مى دهد، چشم را جلا مى بخشد و فراموشى را از ميان مى برد.⁽⁵¹⁴⁾
390 - كنز العمال :
- به نقل از عبد الله بن جعفر -: مردى نزد على بن ابن ابى طالب (عليه السلام ) آمد و از فراموشى ، اظهار ناراحتى كرد. فرمود: ((بر تو باد كندر، كه دل را شجاعت مى بخشد و فراموشى را از ميان مى برد)).⁽⁵¹⁵⁾
391 - امام صادق (عليه السلام ):
سه چيز، فراموشى را از ميان مى برد و حافظه به بار مى آورد⁽⁵¹⁶⁾
392 - امام رضا (عليه السلام ):
هر كس بخواهد فراموشى اش كم شود و داراى حافظه اى قوى شود، هر روز، سه قطعه زنجبيل به عسل در آميخته بخورد و در هر روز، با غذاى خويش ، چيزى كه با خردل ⁽⁵¹⁷⁾ تهيه شده نيز ميل كند. هر كس هم بخواهد عقل وى افزون شود، هيچ روزى از خانه بيرون نرود، پس از آنكه ناشتا سه هليله سياه با شكر طبرزد بجود⁽⁵¹⁸⁾.⁽⁵¹⁹⁾
2/7 - آنچه اعصاب را استحكام مى بخشد
الف - خوردن مويز
393 - الاختصاص :
- به نقل از ابو هند دارى -: طبق روى پوشيده اى به پيامبر خدا اهدا كردند. پوشش را از آن برداشت و سپس فرمود: ((به نام خدا بخوريد. مويز، چه نيكو خوراكى است ، كه اعصاب را استحكام مى بخشد!... ⁽⁵²⁰⁾
394 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
بر شما باد مويز، چرا كه تلخه را مى زدايد، بلغم را مى برد، پى را استحكام مى دهد، رنجيدگى و خستگى را از ميان بر مى دارد، خوى را خوش ‍ مى سازد، دل را پاك و پيراسته مى دارد واندوه را مى برد.⁽⁵²¹⁾

ب - خوردن گوشت گوسفند همراه با شير
395 - امام صادق (عليه السلام ):
هر كس به ضعفى در قلب يا بدن خويش گرفتار آمد، گوشت گوسفند همراه با شير بخورد؛ چرا كه اين خوراك ، هر درد و عارضه اى را از اندام وى بيرون مى برد، تن او را تقويت مى كند و لثه هاى او را نيز استحكام مى دهد.⁽⁵²²⁾
2/8 - آنچه پى را نرم مى كند
396 - امام رضا (عليه السلام ):
فايده حمام كردن آن است كه به اعتدال مى انجامد، چرك را مى زدايد، پى و رگ ها را نرم مى سازد، اندام هاى بزرگ را تقويت مى كند، و مواد زايد و عفونت ها را نيز ذوب مى كند.⁽⁵²³⁾
2/9 - آنچه براى سر درد سودمند است
الف - شستن سر با خطمى
397 - امام صادق (عليه السلام ):
شستن سر با خطمى ، مايه ايمنى از سر درد است .⁽⁵²⁴⁾
398 - امام كاظم (عليه السلام ):
شستن سر با خطمى در روز جمعه ، از سنت است ، روزى را سرشار مى سازد، فقر را باز مى دارد، مو و پوست را نكو مى كند و مايه ايمنى از سر درد است .⁽⁵²⁵⁾
ب - نوشيدن آب نيم گرم (ولرم )
399 - امام صادق (عليه السلام ):
پيامبر خدا به هنگام افطار، با حلوايى آغاز مى كرد و بدان ، روزه مى گشود. اگر حلوا نمى يافت ، با شكرينه اى ديگر يا چند دانه خرما؛ و اگر نيز يافت نمى شد، با آب نيم گرم . آن گاه مى فرمود: ((اين ، معده و جگر را پاك مى كند... و سر درد را از ميان مى برد)).⁽⁵²⁶⁾
ج - شستن پاها با آب سرد
400 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
شستن پاها با آب سرد پس از بيرون آمدن از حمام ، مايه ايمنى از سر درد است .⁽⁵²⁷⁾
د - ماليدن روغن بنفشه
401 - امام صادق (عليه السلام ):
چه خوب روغنى است روغن بنفشه ! درد را از سر و چشمان مى برد. آن را به خود بماليد.⁽⁵²⁸⁾
402 - الكافى :
به نقل از على بن اسباط، در حديثى كه سند آن را به معصوم رساند -، ماليدن روغن بنفشه به ابروها، سر درد را از ميان مى برد.⁽⁵²⁹⁾
ه - حضاب كردن با حنا
403 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
حنا، خضاب اسلام است ؛ (ثواب ) عمل مؤ من را مى افزايد، سر درد را از ميان مى برد، چشم را تيزبين مى كند، قدرت آميزش را افزون مى سازد؛ و مهتر گياهان خوش بو در دنيا و آخرت است .⁽⁵³⁰⁾
و - استعمال انفيه
404 - امام على (عليه السلام ):
شستشوى دهان و بينى ، سنت و مايه پاكى دهان و بينى است و انفيه كردن ، مايه سلامت سر و پاكسازى بدن و همه انواع سر درد است .⁽⁵³¹⁾
405 - امام صادق (عليه السلام ):
پيامبر خدا، چون سر درد مى كرد، به روغن كنجد، انفيه مى كرد.⁽⁵³²⁾
406 - طب الائمه (عليهم السلام ):
- به نقل از على بن يقطين -: به امام رضا (عليه السلام ) كه در سرم ، سردى شديدى حس مى كنم ، به گونه اى كه چون بادى به من مى خورد، چيزى نمى ماند كه از هوش بروم .
امام در پاسخ برايم چنين نوشت : ((بر تو باد انفيه عنبر و زنبق ، پس از غذا خوردن ، تا به اذن خداوند - جل جلاله - عافيت يابى )).⁽⁵³³⁾
ز - حجامت
407 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
حجامت در سر، درمانى براى ديوانگى ، جذام ، شب كورى ، پيسى و سر درد است .⁽⁵³⁴⁾
408 - المعجم الكبير:
- به نقل از سلمى خدمتگذار پيامبر خدا -: هر گاه كسى از ما از سر درد، اظهار ناراحتى مى كرد، پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) مى فرمود: ((برو حجامت كن ))؛ و چون كسى از ما پا درد داشت ، مى فرمود: ((برو آن را به حنا خضاب كن )).⁽⁵³⁵⁾
همچنين بنگريد به : ص 218 ح 680
ح - كاسنى
409 - الكافى :
- به نقل از محمد بن اسماعيل -: از امام رضا (عليه السلام ) شنيدم كه فرمود: ((كاسنى ، شفاى هزار درد است ؛ و دردى در درون آدميزاد نيست ، مگر اين كه كاسنى ، آن را به كلى از ميان ببرد)).
روزى امام (عليه السلام ) براى يكى از خدمتكاران كه گرفتار تب و سر درد مى شد، كاسنى خواست و فرمود تا آن را آرد كنند، سپس آن را بر روى كاغذى قرار داد و روغن بنفشه بر رويش ريخت و اين مخلوط را بر پيشانى شخص گذاشت .
آن گاه فرمود: ((بدانيد كه اين ، تب را مى برد، براى سر درد، سودمند است و آن را از ميان بر مى دارد)).⁽⁵³⁶⁾
ر. ك : ص 217 ح 676 -
ط - خوردن ماهى تازه
410 - امام رضا (عليه السلام ):
هر كس از درد شقيقه و شكم درد مى ترسد، نبايد در تابستان و زمستان ، خوردن ماهى تازه را به تاءخير افكند⁽⁵³⁷⁾.⁽⁵³⁸⁾
2/10 - آنچه ديوانگى فرزند را در پى مى آورد
411 - امام رضا (عليه السلام ):
آميزش پس از آميزش ، بى آنكه ميان آن غسلى صورت پذيرفته باشد، ديوانگى فرزند را در پى مى آورد.⁽⁵³⁹⁾
412 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
براى مرد، مكروه است كه پس از احتلام ، با زن همبسترى كند، مگر اينكه از احتلام پيشين ، غسل كرده باشد؛ چه ، اگر چنين كند و فرزندش ديوانه زاده شود، جز خويش را نكوهش نكند.⁽⁵⁴⁰⁾
413 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
- در سفارش هاى ايشان به امام على (عليه السلام ) -: اى على ! در آغاز، ميان و پايان ماه با همسرت همبسترى مكن ؛ چه ، (در اين صورت ) ديوانگى ، جذام و تباه مغزى به سوى وى و فرزندش خواهد شتافت .⁽⁵⁴¹⁾
2/11 - آنچه مانع ديوانگى مى شود
الف - نمك
414 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
- در سفارش هاى ايشان به امام على (عليه السلام ) -: اى على ! غذا را با نمك ، آغاز كن و با نمك ، پايان ده ؛ چه ، هر كس غذاى خويش را با نمك آغاز كند و با نمك پايان دهد، از هفتاد و دو نوع از انواع بلا كه جذام ، ديوانگى و پيسى از آن جمله است ، به دور باشد.⁽⁵⁴²⁾
ر. ك : ص 255 (بهداشت پوست / آغاز كردن غذا با نمك ).
ب - بوييدن نرگس
415 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
(گل ) نرگس را ببوييد، هر چند در روز يك بار، هر چند در هفته يك بار، هر چند در ماه يك بار، هر چند در سال يك بار، و هر چند در همه عمر، يك بار؛ چرا كه در قلب ، هسته اى از ديوانگى ، جذام و پيسى وجود دارد و بوييدن نرگس ، آن را دور مى كند.⁽⁵⁴³⁾
ج - كوتاه كردن سبيل و ناخن در هر جمعه
416 - امام صادق (عليه السلام ):
در هر جمعه ، اندكى از سبيل و ناخن هاى خود را بگير؛ و اگر هم چيزى وجود نداشته باشد، آن را (كمى ) بساى ، ديوانگى ، جذام و پيسى به تو نمى رسد.⁽⁵⁴⁴⁾
د - آبى كه از دهان كودك مى ريزد
417 - امام صادق (عليه السلام ):
- در بيان نعمت هايى كه خداوند متعال به انسان بخشيده است -: اما آن آبى كه از دهان كودكان مى ريزد، خود، موجب بيرون رفتن رطوبتى است كه اگر در بدن هايشان مى ماند، در آنان پديده هايى گران رخ مى داد. چنان كه مى بينيد برخى كسان رطوبت بر آنان غلبه يافته و آنان را به مرز پخمگى ، ديوانگى و آشفته عقلى و بيمارى هاى مختلف ديگرى چون : سست اندامى و كج دهانى و همانند آنها رانده است . از اين روى ، خداوند، آن رطوبتى را كه در خردسالى از دهان كودكان فرو مى ريزد، زمينه سلامت و تن درستى آنان در بزرگسالى قرار داده ، و بدين سان ، بر خلق خويش به آنچه از آگاهى نداشته اند، منت نهاده و بدانچه از شناختش فرو مانده اند، به ايشان لطف كرده است . آنان ، اگر نعمت هاى خداوند بر خويش را مى شناختند، اين شناخت ، ايشان را از فرو غلتيدن به نافرمانى او باز مى داشت . پس ، پاكا خدايى كه چه نعمت هاى گرانى داده و بر سزاواران و نا سزاواران ، ارزانى داشته است . او از آنچه بى عقيده گان مى پندارند، بسيار والاتر و فراتر است !⁽⁵⁴⁵⁾
ر. ك : ص 258 (بهداشت پوست / گياه سنا).
2/12 - آنچه سستى اندام مى آورد
الف - خوردن خربزه در حالت ناشتا
418 - امام رضا (عليه السلام ):
خوردن خربزه ، ناشتا، سست اندامى - پناه بر خدا - بر جاى مى گذارد.⁽⁵⁴⁶⁾
ب - غسل با آب سرد پس از خوردن ماهى
419 - امام رضا (عليه السلام ):
غسل كردن با آب سرد پس از خوردن ماهى ، سست اندامى در پى مى آورد.⁽⁵⁴⁷⁾
همچنين ، ر. ك : ص 319 (آنچه پيش از آميزش ، بايسته است / انتخاب زمان مناسب ).
2/13 - آنچه مانع سست اندامى مى شود
الف - خوردن خرما پس از خوردن ماهى
420 - الكافى :
- به نقل از سعيد بن جناح ، از يكى از وابسته هاى امام صادق (عليه السلام ) -: (امام (عليه السلام )) چند خرمايى خواست و خورد. سپس فرمود: ((اشتهايى نداشتم ؛ اما ماهى خورده بودم )).
سپس فرمود: ((هر كس در حالى بخوابد كه ماهى خورده و در پى آن ، چند خرما يا مقدارى عسل نخورده است ، تا صبح ، رگ سست اندامى بر او غلبه خواهد داشت )).⁽⁵⁴⁸⁾
ب - سرفه
421 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
چهار چيز را خوشايند مداريد:⁽⁵⁴⁹⁾... و سرفه را؛ چرا كه فلج را ريشه كن مى كند.⁽⁵⁵⁰⁾
ج - دعا
422 - پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ):
- خطاب به انس -: آيا نمى خواهى دعايى به تو بياموزم كه هر گاه نماز صبح گزاردى ، آن را سه بار بگويى تا خداوند، جذام ، پيسى ، سست اندامى و كورى را از تو دور كند؟ بگو ((خداوندا! از پيشگاه خويش ، مرا راه نماى ، از فضل خود، بر من فرو بار، از رحمت خويش ، نعمتى سر شارم ده ، و از بركات خود، بر من نازل فرماى )).⁽⁵⁵¹⁾
2/14 - آنچه از كژ دهانى ايمنى مى دهد
423 - مكارم الخلاق :
درباره پيامبر خدا، چنين روايت شده كه داروى هضم كننده ⁽⁵⁵²⁾ و آويشن و سياه دانه خواست . چون مواد سفيده دار⁽⁵⁵³⁾ يا غذايى كه سنگين بود، مى خورد اين مواد را با هم آسياب كرده ، آرد آن را با نمك نيم كوفته همراه مى كرد و غذاى خويش را بدان آغاز مى كرد و مى فرمود: ((چون اين دارو را بخورم ، باكى از اين ندارم كه چه چيزى خورده باشم )).
او مى فرمود: همين دارو معده را تقويت مى كند، بلغم را از ميان بر مى دارد و مايه ايمنى از كژى دهان است )).⁽⁵⁵⁴⁾
ر. ك : ص 319 (آنچه پيش از آميزش ، بايسته است / انتخاب زمان مناسب ).
2/15 - آنچه براى درمان وحشت ، سودمند است
424 - طب الائمه (عليهم السلام ):
- به نقل از محمد بن مسكان حلبى -: امام صادق (عليه السلام )، در پاسخ يكى از دوستدارانش كه گفته بود: اى پسر پيامبر خدا! من دخترى دارم كه دلم به حال او مى سوزد، و پيوسته نگران او هستم و او، شب و روز، در بسيارى از اوقات ، آشفته خاطر است . اگر مصلحت مى دانى ، براى او از خداوند، عافيت مسئلت فرما، براى آن دختر، دعا كرد و سپس فرمود: ((به او بگو رگزنى كند؛ چرا كه از اين كار، سود خواهد برد)).⁽⁵⁵⁵⁾